ਭਾਰਤ ਬਣਿਆ Eli Lilly ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਨੈਕਸਸ
Eli Lilly ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ (Market) ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੰਪਨੀ $1 ਅਰਬ (ਲਗਭਗ ₹8300 ਕਰੋੜ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਕੰਟਰੈਕਟ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ (Contract Manufacturing) ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਮਕਸਦ Mounjaro ਅਤੇ Zepbound ਵਰਗੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਐਕਸਪੋਰਟ (Export) ਕਰਨਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ Mounjaro ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਫਲਤਾ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਬਣ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ Lilly ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਲਚੀਲਾ (Flexible) ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਪੋਰਟੋ ਰੀਕੋ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਓਬੈਸਿਟੀ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਜੰਗ: Lilly ਦਾ ਹਮਲਾਵਰ ਦਬਦਬਾ
ਓਬੈਸਿਟੀ (ਮੋਟਾਪਾ) ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਾਫੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ Novo Nordisk ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ Eli Lilly ਦੀਆਂ Mounjaro ਅਤੇ Zepbound ਦਵਾਈਆਂ ਨੇ ਹੈੱਡ-ਟੂ-ਹੈੱਡ (Head-to-head) ਟਰਾਇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਦਿਖਾਏ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ (Analysts) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ 2025-2026 ਤੱਕ Lilly, Novo Nordisk ਨੂੰ GLP-1 ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ। Novo Nordisk ਵੱਲੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਾਈਸ ਕੱਟ (Price Cut) ਅਤੇ ਘੱਟਦੀ ਗ੍ਰੋਥ ਦੇ ਉਲਟ, Lilly ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। Lilly ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ Orforglipron (ਓਰਲ ਓਬੈਸਿਟੀ ਡਰੱਗ) ਅਤੇ Retatrutide (ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਐਂਟੀ-ਓਬੈਸਿਟੀ ਦਵਾਈ) ਦੇ ਫੇਜ਼ 3 ਦੇ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਨਤੀਜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ (Confidence) ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ Donanemab ਵਰਗੀਆਂ ਐਡਵਾਂਸ ਥੈਰੇਪੀਆਂ ਵੀ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਰਣਨੀਤਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ P/E ਵੈਲਿਊ
Eli Lilly ਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਵੈਲੂਏਸ਼ਨ (Market Valuation), ਜੋ ਕਿ ਇਸਦੇ P/E ਰੇਸ਼ੋ ਲਗਭਗ 45.3 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੈ, Novo Nordisk ਦੇ 13.7 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ (Premium) Lilly ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਰਣਨੀਤੀ (Strategic Foresight) ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਾਈਪਲਾਈਨ (Pipeline) ਕਾਰਨ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪੂਰਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਭਿੰਨ (Diversified) ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣੇਗਾ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਓਬੈਸਿਟੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ (ਜੋ 23.5% ਦੀ CAGR ਨਾਲ 2033 ਤੱਕ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ) ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ (Availability) ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।
ਸੰਭਾਵੀ ਜੋਖਮ: ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਦਬਾਅ
ਹਾਲਾਂਕਿ, Eli Lilly ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਜੋਖਮ (Risks) ਵੀ ਹਨ। ਗਲੋਬਲ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ (Expansion) ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਮੰਗ (Demand) ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ। GLP-1 ਡਰੱਗਜ਼ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੀ ਨਿਗਰਾਨੀ (Scrutiny) ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ (Regulatory) ਬਦਲਾਅ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ Novo Nordisk ਦੇ Semaglutide ਪੇਟੈਂਟ (Patent) ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਸਤੀਆਂ ਜੈਨਰਿਕ (Generic) ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਵਧੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। Lilly ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੈਪੀਟਲ ਨਿਵੇਸ਼ (Capital Investment) ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿੱਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ (Financial Commitment) ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਐਨਲਿਸਟ 'Buy' ਰੇਟਿੰਗ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਲੋਬਲ ਸਕੇਲ-ਅੱਪ (Scale-up) ਦੀ ਜਟਿਲਤਾ (Complexity) ਅਤੇ ਫਾਰਮਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ (Uncertainty) ਕਾਰਨ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।