Wayanad ਦੇ Mundakkai-Chooralmala ਵਿੱਚ 2 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਭਿਆਨਕ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ (Landslide) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰੀ ਘਰਾਂ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਰਲ ਦੇ Wayanad ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ Mundakkai-Chooralmala ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਦੀ ਦੂਜੀ ਬਰਸੀ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਰਿਕਵਰੀ ਦਾ ਦੌਰ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਮਲਟੀ-ਕਰੋੜ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਲਈ ਅਪੀਲਾਂ ਕਾਰਨ ਆਮ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਅਜੇ ਵੀ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਦਦ ਮਿਲਣੀ ਹੈ।\n\n### ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ\n\nਇਸ ਰਿਕਵਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 70 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪੈਕੇਜਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਰਸਮੀ ਕਾਗਜ਼ਾਤ (Title Deeds) ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਯੋਗਤਾ ਮਾਪਦੰਡ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਤਬਾਹੀ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਹੋਈਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬੋਝ ਥੱਲੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਲਈ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੰਗਾਂ ਉੱਠ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰੀ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੀ ₹37 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਜਨਤਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ 105 ਘਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਰਗੀਆਂ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੋੜ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।\n\n### ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਿਆਰੀ\n\nਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੱਲਾੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ ਕਾਰਨ ਵੱਧ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ 2024 ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 8 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਿਊਮ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇਕਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਵਾਈਲਡਲਾਈਫ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਸਨੀਕ ਅਜੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਜੋਖਮ ਵਾਲਾ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਾਈਡਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਚਿੰਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।\n\nਇਸ ਖੇਤਰ ਲਈ ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀ ਉੱਚ-ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਗਾਤਾਰ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਖਤ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੁਲਾਂਕਣਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਬਿਹਤਰ ਅਰਲੀ-ਵਾਰਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ, ਬਿਹਤਰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ-ਵਰਤੋਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਲੋੜ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਕਾਸ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ Wayanad ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਵਿਗਿਆਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਹਿਸ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ।