ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ 10 ਵੱਡੇ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ 'ਅਰਪਣ ਕੇਂਦਰ' ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਸਥਾਨਕ ਸੈਲਫ-ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਲੈਂਡਫਿੱਲ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਰੈਕ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ
ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ 'ਅਰਪਣ ਕੇਂਦਰ' ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਬੇਕਾਰ ਕੱਪੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਗ, ਧਾਗਾ (yarn) ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਫੈਬਰਿਕ ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਰੇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (DMRC), DMRC ਲੇਡੀਜ਼ ਵੈਲਫੇਅਰ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਸਟੇਟ ਅਰਬਨ ਲਾਈਵਲੀਹੁਡ ਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪਾਰਟਨਰ ਕਲੋਥਸ ਬਾਕਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਿਸਪਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ:
ਇਹ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਸ਼ਾਹਦਰਾ, ਡਾ: ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਬੇਡਕਰ ਹਸਪਤਾਲ, ਮਾਲਵੀਆ ਨਗਰ, ਹੌਜ਼ ਖਾਸ, ਦੁਆਰਕਾ, ਮੋਹਨ ਐਸਟੇਟ, ਲਾਜਪਤ ਨਗਰ, ਮਯੂਰ ਵਿਹਾਰ ਫੇਜ਼-1, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਗ ਵੈਸਟ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਮੈਟਰੋ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੈਂਡਫਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਖ:
ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਸਟੇਟ ਅਰਬਨ ਲਾਈਵਲੀਹੁਡ ਮਿਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਸੈਲਫ-ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਦੀ ਛਾਂਟੀ (segregation) ਅਤੇ ਅੱਪ-ਸਾਈਕਲਿੰਗ (upcycling) ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤਕਨੀਕੀ ਹੁਨਰ ਮਿਲਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਟਰੈਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਾਨੀ (donors) ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਇੱਕ QR ਕੋਡ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਡਾਟਾ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੂੜੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ।
ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਟੀਚੇ:
ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕੂਲਰ ਇਕੋਨਮੀ (circular economy) ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਪਹਿਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੂੜੇ ਦੇ ਰਸਮੀ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ, ਜੋ ਲੈਂਡਫਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ, ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਅਤੇ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਪਾਰਟਨਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਅਤੇ ਸੈਲਫ-ਹੈਲਪ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰੰਤਰ ਅੱਪ-ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।