ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਟੱਡੀ ਅਨੁਸਾਰ, 1,758 ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ **80%** ਆਪਣੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰੇਂਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ **27%** ਸੁੰਗੜ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਬਾਇਓਡਾਇਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।
ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਪਤੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਪਰਵਾਸ ਲਈ ਮਜਬੂਰ
ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 105 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਅਧੀਨ 1,758 ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 80% ਆਪਣੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰੇਂਜ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੀਆਂ ਤੀਬਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 27% ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਰੇਂਜ ਸੁੰਗੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਰਵਾਸ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਪੈਟਰਨ
ਇਹ ਅਧਿਐਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਾਣੀ-ਪਛਾਣੀ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 10% ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ 79% ਕਿਸਮਾਂ ਠੰਢੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਵੀਡਨ, ਫਿਨਲੈਂਡ, ਸਪੇਨ, ਲਕਸਮਬਰਗ ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਰੇਂਜ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸੁੰਗੜਨ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਦਰਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਿਤਿਜੀ (Horizontal) ਰੇਂਜ ਸੁੰਗੜਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਪਿਛਲੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖਿਤਿਜੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਅਤੇ ਬੇਨਿਨ ਵਰਗੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਅਕਸਰ ਜਲਵਾਯੂ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਾਉਨੀ ਕੋਸਟਰ (Tawny Coster) ਪਤੰਗੇ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਰੇਂਜ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 135 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਉੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਵਧ ਰਹੇ ਤਾਪਮਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅਧਿਐਨ 'ਮਨੁੱਖੀ ਦਖਲ', 'ਖੇਤੀਬਾੜੀ' ਅਤੇ 'ਜਲ-ਖੇਤੀ' ਨੂੰ ਰੇਂਜ ਸੁੰਗੜਨ ਲਈ ਮੁੱਖ ਖਤਰਿਆਂ ਵਜੋਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਤੰਗਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਮੁੱਲ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਰਾਗਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (Pollinators) ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਘਣਤਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਖੋਜ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਈਕ੍ਰੋ-ਰੈਫਿਊਜੀਆ (Micro-refugia) – ਛੋਟੇ ਖੇਤਰ ਜੋ ਖੇਤਰੀ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ – ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਪਤਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਥਿਰ ਮਾਡਲਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਨੁਕੂਲਨਸ਼ੀਲ ਸੰਭਾਲ ਯੋਜਨਾ (Adaptive Conservation Planning) ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ESG (ਵਾਤਾਵਰਣ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ) ਮਾਪਦੰਡਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਵਧ ਰਹੇ ਜਲਵਾਯੂ ਦੇ ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਸਟਾਕਾਂ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਰੁਝਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।