ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਬਕਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿਮਰੀ ਬਲਾਕ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਰਸੈਨਿਕ (Arsenic) ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਰਸੈਨਿਕ ਦਾ ਪੱਧਰ **704.4 ppb** ਤੱਕ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟ ਸੂਬੇ ਦੇ **31 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ** ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਸੰਕਟ
ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਬਕਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿਮਰੀ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੈਂਡ ਪੰਪਾਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਰਸੈਨਿਕ (Arsenic) ਦੀ ਮਾਤਰਾ 704.4 ਪਾਰਟਸ ਪਰ ਬਿਲੀਅਨ (ppb) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਇਸੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
ਰਾਜ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਆਰਸੈਨਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ
ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਬਕਸਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ਦੇ 38 ਵਿੱਚੋਂ 31 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ (Groundwater) ਆਰਸੈਨਿਕ, ਫਲੋਰਾਈਡ ਅਤੇ ਆਇਰਨ ਵਰਗੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਨਤੀਜੇ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਸੈਨਿਕੋਸਿਸ, ਕੈਂਸਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਹਿਰ ਭੋਜਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਣਕ ਅਤੇ ਚੌਲ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਖ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਰਸੈਨਿਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ
ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ 'ਹਰ ਘਰ ਜਲ' ਵਰਗੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਘਰ ਤੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰੀਨ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (NGT) ਸਮੇਤ ਕਈ ਜਾਂਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੂਨਿਟਾਂ (Water Remediation Units) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਫਿਲਟਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਤਰੇ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਕਾਰਨ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਿਹਾਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧਦਾ ਬੋਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ 'ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ ਪਾਈਪਲਾਈਨਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖਾਸ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸਹੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ
ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਜੋਖਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦਾ ਵਧਣਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਮਾੜੇ ਸਰਵੇਖਣ ਡਾਟਾ ਜਾਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭੂਮੀਗਤ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੱਟਣਾ ਅਤੇ ਖਾਦਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨਾਂ ਲਈ, ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ, ਭਾਰੀ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਤਾਇਨਾਤੀ ਦੀ ਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।