ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ (OMCs) ਘੱਟ ਖਪਤਕਾਰ ਮੰਗ ਅਤੇ ਫਲੈਕਸ-ਫਿਊਲ ਵਾਹਨਾਂ (Flex-Fuel Vehicles) ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ E85 ਫਿਊਲ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਈਥਾਨੌਲ ਬਲੈਂਡਿੰਗ (Ethanol Blending) ਰੋਡਮੈਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮਾਤਰ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲਾਗਤ ਕੁਸ਼ਲਤਾ (Cost Efficiency) ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਨ।
ਈਥਾਨੌਲ ਰੋਡਮੈਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ (OMCs) ਨੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੱਟ ਮੰਗ ਅਤੇ ਫਲੈਕਸ-ਫਿਊਲ ਵਾਹਨਾਂ (FFVs) ਦੇ ਹੌਲੀ ਅਪਣਾਉਣ ਕਾਰਨ E85 ਫਿਊਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ (Oil Import Bill) ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਉੱਚ ਈਥਾਨੌਲ ਬਲੈਂਡ (Ethanol Blend) ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਈ ਔਖੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
E100 ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
ਉੱਚ-ਈਥਾਨੌਲ ਫਿਊਲ ਵੱਲ ਵਧਣਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਲੈਂਡਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਫਲੈਕਸ-ਫਿਊਲ ਵਾਹਨਾਂ (FFVs) ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ E100 ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਲਗਭਗ 400 ਰਿਟੇਲ ਆਊਟਲੈਟਾਂ 'ਤੇ E100 ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ OMCs ਨੇ ਐਕਟਿਵ ਪਾਇਲਟ ਪੰਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, E25 (ਜੋ ਕਿ 25% ਈਥਾਨੌਲ ਬਲੈਂਡ ਹੈ) ਦੇ ਰੋਲਆਊਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਇੰਜਣ ਨੁਕਸਾਨ (Engine Damage) ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਉੱਚ ਈਥਾਨੌਲ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
ਵਿਸਥਾਰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ
OMCs ਲਈ, ਨਵੇਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਅੰਸ਼ (Profitability) ਦਾ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ (Volume) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਕੜੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ E85 (ਜਿਸ ਵਿੱਚ 85% ਈਥਾਨੌਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫਿਊਲ ਵਾਲੀਅਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਉਦਯੋਗ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਟੇਲਰ (Retailers) ਡਿਸਪੈਂਸਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੋਈ ਯਕੀਨੀਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹਨ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣਗੇ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ 2026 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ 500 ਆਊਟਲੈਟਾਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੋਣ ਅਤੇ 2027 ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲਗਭਗ 48 ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ E85 ਆਊਟਲੈਟਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਗਿਣਤੀ ਇਹਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀਮਤ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਦਾ ਅੰਤਰ
ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਤਰਕ (Economic Logic) ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ E85 ਦੀ ਕੀਮਤ ₹82.12 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਪੈਟਰੋਲ (₹102.12) ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਲਈ ਅਸਲ-ਵਿਸ਼ਵ ਲਾਗਤ (Real-world Cost) ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਈਥਾਨੌਲ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਊਰਜਾ ਘਣਤਾ (Energy Density) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹਨ ਇੱਕੋ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਿਊਲ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਰ ਈਥਾਨੌਲ-ਬਲੈਂਡਿਡ ਫਿਊਲ ਦੀ ਅਸਲ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 15% ਤੋਂ 25% ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਈਥਾਨੌਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲਾ ਵਿਕਲਪ ਬਣਨ ਲਈ, ਇਸਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤ ਲਗਭਗ ₹52-63 ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਤੱਕ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੌਜੂਦਾ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ, ਔਸਤ ਖਪਤਕਾਰ ਲਈ ਰਵਾਇਤੀ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉੱਚ-ਈਥਾਨੌਲ ਬਲੈਂਡ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ (Financial Incentive) ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਬਸਿਡੀਆਂ, ਈਥਾਨੌਲ ਉਤਪਾਦਨ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਟੋਮੇਕਰਾਂ (Automakers) ਦੁਆਰਾ ਨਵੇਂ ਫਲੈਕਸ-ਫਿਊਲ ਵਾਹਨ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਲਾਂਚ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਾਰੇ ਭਵਿੱਖੀ ਅਪਡੇਟਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਰਕ ਈਥਾਨੌਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ (Timeline) ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਗੇ।