ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਕੋਲਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਸਟਾਕ **3 ਦਿਨਾਂ** ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਨੇ ਪਾਵਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇ ਜੋਖਮ (Operational Risks) ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੰਭੀਰ ਸਪਲਾਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। Central Electricity Authority ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਸ਼ ਦੇ 191 ਵਿੱਚੋਂ 96 ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ 3 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਰਜਿਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਹੈ।
ਕੋਲੇ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਅਸਲ ਕਾਰਨ
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ, ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਘੱਟ ਮਾਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 20% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਗ੍ਰਿਡ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 13% ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਲੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਾਵਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਸ ਸਪਲਾਈ-ਡਿਮਾਂਡ ਦੇ ਪਾੜੇ ਕਾਰਨ ਪਾਵਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ (Profit Margins) 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਕੈਪਟਿਵ ਕੋਲ ਮਾਈਨਜ਼ (Captive Coal Mines) ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਕੋਲਾ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੀ ਬਿਜਲੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਾਹ
ਕੋਲੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ ਭੀੜ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਰੇਲ ਵੈਗਨਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਈਨਿੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਲਾ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਕੋਲਾ ਸਟਾਕ ਲੈਵਲ ਅਤੇ ਰੇਲ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਅਪਰੇਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।