ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ (Renewable Energy) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਕਾਰਡ **20%** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੋਲੇ (Coal) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ (Hydropower) 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵਰਤੋਂ 'ਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਜੁਲਾਈ 2026 'ਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਐਨਰਜੀ 'ਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਨਰਜੀ ਸੈਕਟਰ 'ਚ ਜੁਲਾਈ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਸੋਲਰ (Solar) ਅਤੇ ਵਿੰਡ (Wind) ਵਰਗੀਆਂ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ 20% 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, 36.25 ਬਿਲੀਅਨ ਕਿਲੋਵਾਟ-ਅਵਰ (kWh) ਬਿਜਲੀ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 30% ਵੱਧ ਹੈ। ਸੋਲਰ ਅਤੇ ਵਿੰਡ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮਰੱਥਾ 100 ਗੀਗਾਵਾਟ (GW) ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ 13 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ 42.8% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।
ਕੋਲੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟੀ, ਪਰ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਿਆ?
ਜਿੱਥੇ ਜੁਲਾਈ 'ਚ ਕੋਲੇ ਤੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਘੱਟ ਕੇ 65.7% ਰਹਿ ਗਿਆ (ਜੂਨ 'ਚ ਇਹ 69% ਸੀ), ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੋਲੇ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਾਲਾਨਾ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 12.8% ਵਧ ਕੇ 119.40 ਬਿਲੀਅਨ kWh ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਕੋਲੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ੀ ਹਿੱਸਾ ਘਟਿਆ, ਉੱਥੇ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਧਦੀ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ 'ਚ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ 10.4% ਵੱਧ ਕੇ 181.79 ਬਿਲੀਅਨ kWh ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਗਰਮ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਏ.ਸੀ. (AC) ਆਦਿ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਿਹਾ।
ਮੌਸਮ ਦਾ ਅਸਰ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਦੀ ਕਮੀ
ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ (Hydropower) 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 22.1% 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ 'ਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਐਲ ਨੀਨੋ (El Nino) ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹਾਈਡਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਰਿੱਡ ਨੂੰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ (Thermal Power Plants) 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਆਨ ਐਨਰਜੀ ਐਂਡ ਕਲੀਨ ਏਅਰ (CREA) ਮੁਤਾਬਕ, ਘੱਟ ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ 18 ਬਿਲੀਅਨ kWh ਦੀ ਘਾਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਲਈ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ 'ਚ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰਨ ਲਈ ਕੋਲੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਹਿਮ ਰਹੇਗੀ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਗੱਲਾਂ
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ 'ਚ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਬਦਲਦਾ ਪਾਵਰ ਮਿਕਸ, ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ (Profits) ਅਤੇ ਕਰਜ਼ (Debt) 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਕੋਲੇ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਜਾਂ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਵੱਡੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਕਾਰਨ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਵਿੰਡ ਅਤੇ ਸੋਲਰ ਇੰਫਰਾਸਟਰੱਕਚਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਗਰਿੱਡ 'ਚ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੌਸਮ ਦੇ ਪੈਟਰਨ, ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਇਹ ਸਭ ਕਾਰਕ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ 'ਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਗੇ।