Whalesbook
ਗਰਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਅਤੇ ਗਰਿੱਡ 'ਤੇ ਦਬਾਅ
ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਗਰਿੱਡ 'ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਬਾਅ ਪਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਨੂੰ ਪੀਕ ਡਿਮਾਂਡ (Peak Demand) ਰਿਕਾਰਡ 256.11 GW 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੇ 252.07 GW ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ (AC) ਅਤੇ ਕੂਲਰਾਂ ਵਰਗੇ ਕੂਲਿੰਗ ਉਪਕਰਨਾਂ (Cooling Devices) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਵਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਊਰਜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Energy Infrastructure) ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਰੱਥਾ (Capacity) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਮੌਸਮ (Extreme Weather) ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ (Modernization) ਦੇ ਯਤਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ 270 GW ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ, ਇਹ ਮੰਗ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੰਗ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਦਬਾਅ
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਦੇ 235 GW ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ 42.8°C ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ (AC) ਅਤੇ ਕੂਲਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਖਪਤ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਧੁੱਪ ਵੇਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ (Generation) ਅਤੇ ਵੰਡ (Distribution) ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੰਗ ਸਪਲਾਈ-ਡਿਮਾਂਡ ਸੰਤੁਲਨ (Supply-Demand Balance) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ
ਮਾਹਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 24°C ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹਰ 1°C ਦਾ ਵਾਧਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 7 GW ਦਾ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 2019 ਵਿੱਚ 4 GW ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਏ.ਸੀ. ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। 2024 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ 536 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹੀਟਵੇਵ ਰਹੀ, ਜੋ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਗਰਮੀ ਹੋਰ ਵੀ ਜਲਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ 2025 ਵਿੱਚ ਮੰਗ 9-10% ਵਧਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਗਰਮੀ ਦੇ ਇਸ ਰੁਖ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ (Conservative) ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਸਮੀ ਸਿਖਰਾਂ (Seasonal Peaks) ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੂਲਿੰਗ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਵਾਧੇ (Structural Increase) ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ।
ਸੈਕਟਰਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ
ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਹੈ। Adani Power ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਵਿੱਚ 44% ਤੋਂ ਵੱਧ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। NTPC, JSW Energy, ਅਤੇ Tata Power ਵਰਗੀਆਂ ਮੁੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ, ਜਿੱਥੇ Nifty 50 ਇੰਡੈਕਸ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ 12% ਘਟਿਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਝ ਪਾਵਰ ਸਟਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਕਾਸ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂਕਣ (Valuation) ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ Adani Power ਦਾ P/E ਲਗਭਗ 31.92 ਤੋਂ 40.27 ਹੈ, NTPC ਦਾ 16.65 ਤੋਂ 27.21, ਅਤੇ Power Grid Corporation ਦਾ 18.96 ਤੋਂ 20.24 ਹੈ, ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਮੈਕਰੋ ਇਕਨਾਮਿਕ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੋਲੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਗਲੋਬਲ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਕਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੋਲੇ ਦੇ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ (Planned Maintenance) ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੂਨ 2026 ਤੱਕ ਅਣ-ਰੁਕੀ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ, ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ (Renewable Energy) ਟੀਚਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੁਰੰਤ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਥਰਮਲ, ਸੋਲਰ, ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਜੋੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀਕਰਨ (Electrification), ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ (EVs) ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ ਕਾਰਨ ਮੰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ (Clean Energy) ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ 2030 ਤੱਕ 600 GW ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ 500 GW ਦੇ ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਚੋਣਵੇਂ ਆਪਟੀਮਿਜ਼ਮ (Selective Optimism) ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੈਗੂਲੇਟਿਡ ਰਿਟਰਨ (Regulated Returns) ਹਨ, ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਮਾਡਲ (Integrated Models) ਹਨ, ਅਤੇ ਈਂਧਨ ਸੁਰੱਖਿਆ (Fuel Security) ਪੱਕੀ ਹੈ। JM Financial ਨੇ Adani Power, Adani Green, Tata Power, ਅਤੇ JSW Energy ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ Axis Securities ਨੇ JSW Energy, NLC India, ਅਤੇ Coal India ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ ਨਜ਼ਰੀਆ (Immediate Outlook) ਪਾਵਰ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਟਿਕਾਊਤਾ (Long-term Sustainability) ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤਾਂ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।