ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੇ ਰੇਕੋਰਡ ਤੋੜਿਆ, ਪਰ ਕੋਲੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ ਭਰਪੂਰ

ਰਿਕਾਰਡ ਮੰਗ, ਭਰਪੂਰ ਬਾਲਣ ਨਾਲ ਪੂਰੀ

ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ 265.44 GW ਦੀ ਸਿਖਰਲੀ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੰਗ ਨੇ ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਲੂ (Heatwave) ਕਾਰਨ ਵਧੀ ਖਪਤ ਅਤੇ ਕੂਲਿੰਗ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਅਧਾਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਕੋਲ ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਗਭਗ 5.198 ਕਰੋੜ ਟਨ ਕੋਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 31 ਲੱਖ ਟਨ ਦੀ ਖਪਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਹ ਭਰਪੂਰ ਭੰਡਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਲਚਕਤਾ (Operational Resilience) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਕੋਲੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਇਸ ਸਟਾਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ 203 GW ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਲਾਂਟਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਰਣਨੀਤੀ

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਲੇ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2027 ਤੱਕ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੁਆਰਾ 85 ਕਰੋੜ ਟਨ ਕੋਲੇ ਦੀ ਖਪਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 26 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 80.8 ਕਰੋੜ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰਾਲੇ (Ministry of Power) ਨੇ ਕੋਲਾ ਮੰਤਰਾਲੇ (Ministry of Coal) ਤੋਂ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 27 ਲਈ 90.6 ਕਰੋੜ ਟਨ ਕੋਲੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਈਂਧਨ ਖਰੀਦ ਰਣਨੀਤੀ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਅਹਿਮ ਹੈ।

ਸੈਕਟਰ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਗਰਿੱਡ ਸਥਿਰਤਾ

ਭਾਰਤੀ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ (Renewable Energy) ਦਾ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 25 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 22-26% ਬਿਜਲੀ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਲਾ ਅਜੇ ਵੀ 70% ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਧਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਗਰਿੱਡ ਦੀ ਲਚਕਤਾ (Grid Flexibility) ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ (Firming Capacity) ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ (Transmission) ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗਰਿੱਡ ਸੀਮਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ (Curtailment) ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਸੰਤੁਲਨ ਭਾਰਤ ਦੇ 2030 ਦੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਟੀਚਿਆਂ ਲਈ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਹਾਲ

ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ 8,039 ਮੈਗਾਵਾਟ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀਆਂ, BSES ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਪਾਵਰ ਦਿੱਲੀ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (DDL), ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਿਘਨ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਈ। ਟਾਟਾ ਪਾਵਰ-DDL ਨੇ ਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਦਰਭ

NTPC ਲਿਮਟਿਡ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 27 ਤੱਕ 8 GW ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਸਮਰੱਥਾ ਜੋੜਨ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ 33 GW ਉਸਾਰੀ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਟਾਟਾ ਪਾਵਰ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੈਕਟਰ ਯੂਟਿਲਿਟੀ, ਆਪਣੀ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਲੇ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਮੁੰਦਰਾ ਪਲਾਂਟ, ਜੋ ਕਿ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ 'ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦੇਖੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।