ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਸੰਕਟ: ਭਾਰਤ ਦਾ 50 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਐਨਰਜੀ ਬਫਰ ਕਿੰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ? ਜਾਣੋ ਵੱਡਾ ਖੁਲਾਸਾ!

ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਸੰਕਟ ਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ

ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ (Shipping Lanes) ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬ੍ਰੇਂਟ ਕ੍ਰੂਡ (Brent Crude) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਗਭਗ $82 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤਣਾਅ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਇਹ $100 ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ 20% ਤੇਲ ਦਾ ਵਪਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਗਭਗ 40% ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਡਰ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਰਗੀ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਨਿਰਭਰ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਨਰਜੀ ਭੰਡਾਰ: ਅਸਲੀਅਤ ਕੀ ਹੈ?

ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਤਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਕੋਲ 50 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਹੈ, ਪਰ ਡੂੰਘੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਐਨਰਜੀ ਭੰਡਾਰ ਲਗਭਗ 74 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤਕ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਭੰਡਾਰ (Strategic Petroleum Reserves - SPR) ਅਤੇ ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ (OMC) ਦਾ ਸਟਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪਰ, ਖਾਸ SPR ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ, ਜੋ ਕਿ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟ੍ਰੈਟੇਜਿਕ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਰਿਜ਼ਰਵਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ (ISPRL) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 5.33 ਮਿਲੀਅਨ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 9.5 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੌਜੂਦਾ ਅਸਲ ਭੰਡਾਰ ਸਿਰਫ਼ 20% ਤੋਂ 25% ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਚੀਨ ਦੇ ਲਗਭਗ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ।

ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ

ਭਾਰਤ ਲਗਭਗ 87% ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ $1 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦਾ ਵਾਧਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਦਰਾਮਦ ਬਿੱਲ ਨੂੰ ਲਗਭਗ $2 ਬਿਲੀਅਨ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਮਹਿੰਗਾਈ (Inflation), ਮੁਦਰਾ (Currency) ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮੁਨਾਫਿਆਂ (Corporate Margins) 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ (Indian Rupee) 'ਤੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ (OMCs), ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ (Aviation), ਪੇਂਟਸ, ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਵਰਗੇ ਸੈਕਟਰ ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬੜੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਐਨਰਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ONGC ਦਾ P/E ਰੇਸ਼ੋ 9.34 ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (IOCL) ਦਾ P/E 7.07 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ 'Buy' ਰੇਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ 186.81 INR ਦਾ ਔਸਤ ਟਾਰਗੇਟ ਪ੍ਰਾਈਸ ਹੈ। ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ (Reliance Industries) ਦਾ P/E ਰੇਸ਼ੋ 24.59 ਹੈ। Nifty Oil & Gas ਸੈਕਟਰ ਇੰਡੈਕਸ ਦਾ P/E 10.1 ਹੈ, ਜਿਸਦਾ 1-ਸਾਲ ਦਾ CAGR 25.0% ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪਹਿਲੂ: ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ

ਭਾਰਤ ਦੀ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਐਨਰਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਧ-ਪੂਰਬੀ ਸਪਲਾਈ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਨਿਰਭਰਤਾ, ਜੋ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਚੋਕਪੁਆਇੰਟ (Chokepoint) ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ LNG ਦਰਾਮਦ ਵਰਗੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ (Diversification) ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਗ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਹ ਯਤਨ ਹੌਲੀ ਲੱਗ ਰਹੇ ਹਨ। SPR ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ (Phase II) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਖਾੜੀ ਯੁੱਧ (Gulf War) ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬਦਤਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਤਕਾਲੀ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਐਨਰਜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅਖੁੱਟ ਊਰਜਾ (Renewable Energy) ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ (Nuclear Power) ਵਰਗੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। IOCL ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'Outperform' ਰੇਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਅੱਪਸਾਈਡ (Upside) ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15% ਸਾਲਾਨਾ ਦੀ ਦਮਦਾਰ ਕਮਾਈ ਵਾਧੇ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ 2070 ਤੱਕ ਨੈੱਟ-ਜ਼ੀਰੋ (Net-Zero) ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਦਿਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਤਕਾਲੀ ਚੁਣੌਤੀ ਅਸਥਿਰ ਗਲੋਬਲ ਐਨਰਜੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।