ਭਾਰਤ ਦੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਘੱਟ ਕੇ **24-30 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ **37 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ** ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ ਗਿਰਾਵਟ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਉੱਚ ਮੰਗ ਅਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਲਈ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਉਪਲਬਧਤਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ 'ਚ ਕੋਲੇ ਦੇ ਸਟਾਕ 'ਤੇ ਮੰਡਰਾਉਂਦਾ ਸੰਕਟ?
ਭਾਰਤ ਦੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਕੋਲੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 20% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ, ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਕੋਲ ਲਗਭਗ 37 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕੋਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਘੱਟ ਕੇ 24 ਤੋਂ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਰਹਿ ਜਾਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕੋਲੇ ਦੇ ਸਟਾਕ ਘਟਣ ਦੇ ਕਾਰਨ:
ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਭਾਰੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੋਲਾ ਵਰਤਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਤੱਕ ਕੋਲੇ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀ ਰੇਕ (Rake) ਰਾਹੀਂ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਲੇ ਦੀ ਖਪਤ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤਿਮਾਹੀ (ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ) ਦੌਰਾਨ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੇ ਸਟਾਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਸਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਸੂਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਸਟਾਕ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ:
ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭੰਡਾਰ ਘੱਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਅਜੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਟਹੈੱਡ (Pitheads), ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਟਰਾਂਜ਼ਿਟ (Transit) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੋਲੇ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 148 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਕੋਲਾ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਇਹ ਭੰਡਾਰ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 62 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਥਾਈ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
Coal India Limited ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧਾ ਕੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਆਯਾਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਕੋਲਾ ਖਾਣਾਂ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ:
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਮਾਨਸੂਨ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਖਣਨ (Mining) ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁੱਖ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੇਗਾ। ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਖਾਣਾਂ (Open-cast mining) ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਹੌਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਲੇ ਦੇ ਸਟਾਕ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਕੋਲਾ ਸੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਖਪਤ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ, ਸਿਸਟਮ ਸਥਿਰ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਉਸ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸਟਾਕ ਬਿਲਡ-ਅੱਪ ਵੱਲ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।