ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ 'ਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ: ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਸੰਕਟ ਦਾ ਅਸਰ

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਸੰਕਟ ਨੇ ਬਦਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤੇਲ ਨੀਤੀ

ਇਸ ਵਾਰ ਭਾਰਤੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਨੇ ਰੂਸੀ ਕ੍ਰੂਡ ਆਇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਲਈ ਲਗਭਗ 60 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਇਸ ਲਈ ਆਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ 'ਚ ਵੱਡੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਊਰਜਾ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸਰੋਤ ਲੱਭਣੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੌਦਿਆਂ 'ਚ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਨੂੰ $5 ਤੋਂ $15 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ (premium) ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰੇਂਟ ਕ੍ਰੂਡ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕੀ ਛੋਟਾਂ ਅਤੇ ਰਾਹਤ

ਇਹ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਖਾਸ ਛੋਟ, ਜਨਰਲ ਲਾਇਸੈਂਸ 133 (General License 133), ਰਾਹੀਂ ਸੰਭਵ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਇਸੈਂਸ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰੇਂਟ ਕ੍ਰੂਡ ਫਿਊਚਰਜ਼ (Brent crude futures) 25 ਮਾਰਚ, 2026 ਨੂੰ ਲਗਭਗ $98.79 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਅਗਲੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ $95 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਸਪਲਾਈ ਸਰੋਤਾਂ 'ਚ ਬਦਲਾਅ

ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 2025 ਅਤੇ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ਘਟਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਤੇ ਇਰਾਕ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੌਜੂਦਾ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪਰੰਪਰਿਕ ਸਪਲਾਈ ਚੈਨਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਫਾਰਸੀ ਖਾੜੀ (Persian Gulf) ਰਾਹੀਂ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤ ਦੇਣੀ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ, ਰੂਸੀ ਕ੍ਰੂਡ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਦਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 'ਚ ਲਗਭਗ 8 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ 88% ਕ੍ਰੂਡ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵਿਭਿੰਨਤਾ (diversification) ਰਵਾਇਤੀ ਸਪਲਾਈ ਮਾਰਗਾਂ 'ਚ ਆ ਰਹੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ।

ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਅਸਰ

ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ (Reliance Industries Ltd.) ਅਤੇ ਮੰਗਲੌਰ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਐਂਡ ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲਸ ਲਿਮਟਿਡ (MRPL) ਵਰਗੀਆਂ ਰਿਫਾਇਨਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਕ੍ਰੂਡ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ, ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦਾ P/E ਰੇਸ਼ੋ (Price-to-Earnings ratio) 19.6x ਤੋਂ 25.9x ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਘਰੇਲੂ ਪੀ.ਐਸ.ਯੂ. (PSU) ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (HPCL) ਦੇ 4.9x ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (BPCL) ਦੇ 5.4x ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। MRPL ਦਾ TTM P/E ਰੇਸ਼ੋ ਲਗਭਗ 14.64x ਤੋਂ 15.69x ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਔਸਤ 15.5x ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ MRPL ਆਪਣੇ ਫੇਅਰ ਪ੍ਰਾਈਸ ਜਾਂ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ

ਭਾਰਤ ਲਈ ਮੁੱਖ ਚੁਣੌਤੀ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰੂਡ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਵੱਡੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੌਰਮੂਜ਼ (Strait of Hormuz) ਰਾਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸਪਲਾਈ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਯਤਨ ਜਾਰੀ ਹਨ, ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਕਟ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੰਬਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ। ਗੋਲਡਮੈਨ ਸੈਕਸ (Goldman Sachs) ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਹੌਰਮੂਜ਼ 'ਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕਾਰਨ 2026 ਲਈ ਬ੍ਰੇਂਟ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ $85 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਯੂ.ਐਸ. ਈ.ਆਈ.ਏ. (U.S. EIA) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ 2026 ਦੇ ਅਖੀਰ 'ਚ ਬ੍ਰੇਂਟ $80 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2025 'ਚ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹੌਰਮੂਜ਼ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 15 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਕ੍ਰੂਡ ਅਤੇ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੰਤਿਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਕ੍ਰੂਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਛੋਟਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਉਪਲਬਧਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੂਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਕਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਵਧੀ ਹੋਈ ਨਿਰਯਾਤ ਆਮਦਨ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।