ਸਤੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੋਲਾ-ਅਧਾਰਿਤ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੱਧ ਕੇ **64.86%** ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਈਡ੍ਰੋ ਅਤੇ ਰਿਨੇਵੇਬਲ ਐਨਰਜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਸਟਾਕ ਲੋੜ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ **36%** ਰਹਿ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦਬਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਗਸਤ ਦੇ 63.17% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੋਲਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 64.86% ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋ ਅਤੇ ਰਿਨੇਵੇਬਲ ਸੋਰਸ ਪੀਕ ਐਨਰਜੀ ਡਿਮਾਂਡ, ਜੋ ਕਿ 45-50 GW ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੇ।
ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ
ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ 20% ਦੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰਿਨੇਵੇਬਲ ਐਨਰਜੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 16% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ ਕਲੀਨ ਐਨਰਜੀ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਕੋਲੇ ਦਾ ਘਟਦਾ ਸਟਾਕ ਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ
ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਕੋਲ ਕੋਲੇ ਦਾ ਸਟਾਕ ਸਿਰਫ 21 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲੋੜੀਂਦੇ ਨੌਰਮੇਟਿਵ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਿਰਫ 36% ਹੈ। ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ 25% ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਟਾਕ ਵਾਲੇ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਗਸਤ ਦੇ 32 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 85 ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੋਲਾ ਰੇਕ ਲੋਡਿੰਗ (Coal rake loadings), ਜੋ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ 280 ਸੀ, ਉਹ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 426 ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 469 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ ਇਸ ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਡਾਟਾ 'ਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇਸੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।