ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ **159.76 ਅਰਬ ਯੂਨਿਟ** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ **21.88%** ਦਾ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ ਹੈ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਵਧੀ ਹੋਈ ਮੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਸਟਾਕ ਖਤਰਨਾਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 131.07 ਅਰਬ ਯੂਨਿਟ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ 159.76 ਅਰਬ ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਮੰਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਨ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੂਲਿੰਗ ਲੋਡ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗਰਿੱਡ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧ ਗਿਆ।
ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਦਾ ਘਾਟਾ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ
ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 26% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ 'ਅਲ ਨੀਨੋ' (El Niño) ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਬਾਰਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਲੇ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 25.7% ਦਾ ਉਛਾਲ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ 71.7% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੋਲੇ ਦੇ ਸਟਾਕ ਦਾ ਸੰਕਟ
ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਕਈ ਪਲਾਂਟਾਂ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਟਾਕ ਸਿਰਫ 6 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਸਟੈਂਡਰਡ 19 ਤੋਂ 20 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੰਗ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੋਲੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ
ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੰਗ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੈ। ਰੇਟਿੰਗ ਏਜੰਸੀ ICRA ਨੇ FY2026-27 ਲਈ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਨੁਮਾਨ ਨੂੰ 6.5% ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 8.5% ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ ਪੀਕ ਡਿਮਾਂਡ 260.73 ਗੀਗਾਵਾਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ 210.82 ਗੀਗਾਵਾਟ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।