ਭਾਰਤ ਦੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਕੋਲ ਫਿਲਹਾਲ **42.8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ** ਕੋਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ **14 ਦਿਨਾਂ** ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ **70%** ਹਿੱਸਾ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ। ਪਾਵਰ ਅਤੇ ਮਾਈਨਿੰਗ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਕੋਲਾ ਰੇਕ ਵੰਡ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਮੰਤਰਾਲੇ (Ministry of Power) ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਕੋਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਲੇ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਸਟਾਕ ਹੈ। 12 ਜੁਲਾਈ, 2026 ਤੱਕ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੰਡਾਰ 42.8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਜ਼ਰਵ 14 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਲਾਂਟ 85% ਦੇ ਉੱਚ ਲੋਡ ਫੈਕਟਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।
ਕੋਲੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਪੀਕ ਡਿਮਾਂਡ
ਕੋਲਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਊਰਜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ 2026 ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਲਿਗਨਾਈਟ-ਆਧਾਰਿਤ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 230.8 GW ਹੈ, ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਦਾ 69.54% ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਪੀਕ ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਸੋਲਰ ਪਾਵਰ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੇ 188.8 GW ਤੱਕ ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ 251.4 GW ਆਊਟਪੁੱਟ ਦਾ ਲਗਭਗ 75% ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਸੰਭਾਵੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਜਲੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ਰੇਲਵੇ ਕੋਲਾ ਰੇਕ (coal rake) ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰ-ਮੰਤਰਾਲਾ ਕਮੇਟੀ (Inter-Ministerial Committee) ਰਾਹੀਂ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ।
ਗਰਿੱਡ ਏਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਧਾ
ਕੋਲੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੰਤਰਾਲਾ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਏਕੀਕਰਨ ਨਾਲ ਗਰਿੱਡ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ, 2023 ਵਿੱਚ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਕੋਲੇ-ਆਧਾਰਿਤ ਥਰਮਲ ਯੂਨਿਟਾਂ ਨੂੰ 40% ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਧਰ (technical level) ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੜਾਅਵਾਰ ਪਹੁੰਚ ਕੋਲਾ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਸੋਲਰ ਅਤੇ ਵਿੰਡ ਊਰਜਾ ਦੇ ਪੂਰਕ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਧਾਉਣ ਜਾਂ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
2025-26 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਥਰਮਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ 9,470 MW ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਧਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 2,260 MW ਹੋਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰਕਾਰ ਬੈਟਰੀ ਊਰਜਾ ਸਟੋਰੇਜ ਸਿਸਟਮ (Battery Energy Storage Systems) ਦੇ 2,669 MW ਅਤੇ ਪੰਪਡ ਸਟੋਰੇਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ (Pumped Storage Projects) ਦੇ 7,426 MW ਸਮੇਤ ਊਰਜਾ ਸਟੋਰੇਜ ਹੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗਰਿੱਡ ਸਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਟੋਰੇਜ ਸਿਸਟਮ ਵਾਧੂ ਊਰਜਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਮੀਟੈਂਟ (intermittent) ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਅਣਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਨਿਗਰਾਨੀਯੋਗ ਗੱਲਾਂ
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਮੁੱਖ ਨਿਗਰਾਨੀਯੋਗ ਪਾਵਰ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੋਲੇ ਦਾ ਸਟਾਕ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਬਿਜਲੀ, ਰੇਲਵੇ ਅਤੇ ਕੋਲਾ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੋਲਾ ਰੇਕ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਥਰਮਲ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਕਮਿਸ਼ਨਿੰਗ ਬਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਪਡੇਟਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਾਰਕ ਮੁੱਖ ਬਿਜਲੀ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਦੇ ਮਾਰਜਿਨ ਅਤੇ ਪਲਾਂਟ ਲੋਡ ਫੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਬਿਜਲੀ ਅਥਾਰਟੀ (Central Electricity Authority) ਦੁਆਰਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਯਤ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ (Scheduled maintenance programs) ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚ-ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਅਣਕਿਆਸੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਬਿਜਲੀ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਯੂਟਿਲਿਟੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।