ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸੰਕਟ: ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਮੰਗ ਪਹੁੰਚੀ **258 GW**!

ਬੇਸਲੋਡ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ

ਭਾਰਤ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ (Renewable Energy) ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ 258.5 ਗੀਗਾਵਾਟ (GW) ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀਕ ਡਿਮਾਂਡ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਵੀ ਰਵਾਇਤੀ ਥਰਮਲ ਜਨਰੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਹੈ। 27 ਮਈ ਨੂੰ, ਕੋਲੇ ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ 69% ਬਿਜਲੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੋਲਰ ਅਤੇ ਵਿੰਡ (Wind) ਮਿਲ ਕੇ ਸਿਰਫ 18% ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਨਿਰਭਰਤਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਕਾਰਨ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੂਲਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗਰਿੱਡ ਨੂੰ ਸੋਲਰ ਘੰਟਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾ ਆਉਣ ਦੇਣ ਲਈ ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਨਾਲੋਂ ਕੁੱਲ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 1% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਬੇਸਲੋਡ ਪਾਵਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਹਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

ਇਨਫ్రాਸਟਰੱਕਚਰ ਦੀ ਕਮੀ

ਸਿਰਫ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ, ਬਿਜਲੀ ਸੈਕਟਰ ਸਿਰਫ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਸਪਲਾਈ-ਸਾਈਡ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਇਨਫਰਾਸਟਰੱਕਚਰ ਕੂਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧੇ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਦਯੋਗਿਕ ਹੱਬਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਘਰੇਲੂ ਕੂਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਕਾਸ ਡਰਾਈਵਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਕਰਵ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰਿੱਡ ਆਪਰੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਢਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਆਊਟਪੁੱਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਰੰਤਰ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕੋਲੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮੀ ਆਉਣ ਕਾਰਨ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੌਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗਲਤੀ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਥਰਮਲ ਸੰਪਤੀਆਂ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਜੋਖ਼ਮ ਕਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ

ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀਕ ਡਿਮਾਂਡ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਾਵਰ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ 'ਤੇ ₹10 ਪ੍ਰਤੀ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਕੀਮਤ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਐਨਰਜੀ ਸਟੋਰੇਜ (Energy Storage) ਅਤੇ ਗਰਿੱਡ-ਬੈਲੈਂਸਿੰਗ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਕੀਮਤ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ, ਇਹ ਕੈਪ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਬੈਟਰੀ-ਬੈਕਡ ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਏਕੀਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੂੰਜੀ ਖਰਚ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ NTPC ਅਤੇ Adani Power ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸੈਕਟਰ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਕੋਲੇ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਦੀ ਉੱਚ ਸਮੱਗਰੀ, ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਨੀਤੀ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਾਰੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕਿਫਾਇਤੀ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਲਵਾਯੂ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਆਊਟਲੁੱਕ

ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਨੁਮਾਨ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੀਕ ਡਿਮਾਂਡ 270 GW ਦੇ ਥ੍ਰੈਸ਼ਹੋਲਡ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦਾ ਮੀਂਹ ਔਸਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਆਊਟਪੁੱਟ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਥਾਗਤ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਫਰਮਾਂ ਵੱਲ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਨੈਵੀਗੇਟ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੰਗ ਦਾ ਵਾਧਾ ਸੈਕੂਲਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਕਮਾਈ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਕਟਰ ਦੀਆਂ ਗਰਿੱਡਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਸਮਰੱਥਾ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ।