ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵਧਾ ਕੇ **31** ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲੀਅਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਤੋਂ ਦਰਾਮਦ **47%** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। Brent crude ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ **$97** ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਭਾਰਤ ਲਈ ਜਿਓਪੋਲੀਟੀਕਲ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਕੇ 31 ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕੁਝ ਕੁ ਮੁਲਕਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਰੂਸ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਦਰਾਮਦ ਦਾ 47% ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਰਾਕ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਇਰਾਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ 18% ਸੀ, ਹੁਣ ਡਿੱਗ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ 2% ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਾਰਕੀਟ ਕੰਸੈਂਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਸਰ
ਐਨਾਲਿਸਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, 'Herfindahl-Hirschman Index' 56% ਉਛਲ ਕੇ 2,513 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। 2,500 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ 10 ਨਵੇਂ ਸਪਲਾਇਰ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਕੁੱਲ ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 1.4% ਹੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਬਦਲਦਾ ਵਪਾਰਕ ਸਮੀਕਰਨ
ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਬਦਲਾਅ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਨੂੰ ਪੈਟਰੋਲ ਵਰਗੇ ਰਿਫਾਇੰਡ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਬਰਾਮਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਰੂਸੀ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਨਵਾਂ ਦੋ-ਪਾਸੜ ਵਪਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
ਆਰਥਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
Brent crude ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ $97.31 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੰਪੋਰਟ ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (Sanctions) ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਦੇ ਰੂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ 'ਤੇ ਖਾਸ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ (Profit margins) ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿਣਗੇ, ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਹਾਲਾਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ।