ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ (IEA) ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ 2027 ਤੱਕ ਤੇਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਰਪਲੱਸ (Surplus) ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬੱਦਲ
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ (IEA) ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਵਧਦੇ ਖਤਰੇ ਕਾਰਨ 2027 ਤੱਕ ਤੇਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰ (Oil Surplus) ਬਾਰੇ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਅਟਕਲਾਂ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਵਾਧਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਆਇਲ ਆਊਟਪੁੱਟ 9.88 ਕਰੋੜ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ (bpd) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ।
ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਜੂਨ ਵਿੱਚ 41 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ IEA ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਉਤਪਾਦਨ ਅਜੇ ਵੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 94 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਘੱਟ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ, ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਬਰਾਮਦ (Exports) ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜੂਨ ਵਿੱਚ 1.61 ਕਰੋੜ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਔਸਤਨ 2.4 ਕਰੋੜ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ $68 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਨਾਰਥ ਸੀ ਡੇਟੇਡ ਕ੍ਰੂਡ (North Sea Dated crude) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ $77 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਰਿਫਾਈਨਰੀ ਮਾਰਜਿਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਕਮੀ
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਗੈਸੋਲੀਨ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਵਰਗੇ ਰਿਫਾਈਂਡ ਉਤਪਾਦਾਂ (Refined Products) ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਰਿਫਾਈਨਰੀਆਂ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਰਿਫਾਈਂਡ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਕਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਰਿਫਾਈਨਰੀਆਂ ਅਤੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਇਨਫਰਾਸਟਰਕਚਰ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਰਿਫਾਈਨਰੀ ਮਾਰਜਿਨ (Refinery Margins) ਪਿਛਲੇ 4 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਫਿਊਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿਚਾਲੇ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਤੇ ਮੰਗ ਦੇ ਰੁਝਾਨ
IEA ਨੇ 2026 ਲਈ ਆਪਣੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੁਧਾਰਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ 3.9 ਮਿਲੀਅਨ bpd ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ 3.7 ਮਿਲੀਅਨ bpd ਦੀ ਕਮੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। 2027 ਲਈ, ਏਜੰਸੀ 7.5 ਮਿਲੀਅਨ bpd ਦੇ ਵਾਧੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਘੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਆਵਾਜਾਈ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਤੇਲ ਦੀ ਮੰਗ, ਜੋ ਮਈ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਕੇ 97.9 ਮਿਲੀਅਨ bpd 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੌਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। IEA ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਤੱਕ ਮੰਗ 2025 ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੂਰੇ ਸਾਲ 2026 ਲਈ ਮੰਗ ਵਿੱਚ 1 ਮਿਲੀਅਨ bpd ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2027 ਵਿੱਚ 2 ਮਿਲੀਅਨ bpd ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਊਰਜਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਲ-ਨਿਰਭਰ ਸੈਕਟਰਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਵਾਜਾਈ, ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਰਿਫਾਈਨਰੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਰਿਫਾਈਨਿੰਗ ਮਾਰਜਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।