ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ 'ਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਾਧਾ, ਪਰ ਗਰਿੱਡ ਬਣਿਆ ਰੁਕਾਵਟ: ਆ ਰਹੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ!

ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ (Demand) ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ, ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ - ਪਾਵਰ ਗਰਿੱਡ (Power Grid) ਇਸ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮੰਗ 'ਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕਾਰਨ

IEA ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਸਾਲ 2026 ਤੋਂ 2030 ਦਰਮਿਆਨ ਔਸਤਨ 3.6% ਸਾਲਾਨਾ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ (Consumption) ਸਮੁੱਚੀ ਊਰਜਾ ਮੰਗ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਢਾਈ ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੇਗੀ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 80% ਹਿੱਸਾ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ (China) ਲਗਭਗ 2,600 ਟੈਰਾਵਾਟ-ਘੰਟੇ (TWh) ਅਤੇ ਭਾਰਤ (India) ਲਗਭਗ 570 TWh ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਗੇ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ (Electrification), ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰਾਂ (Data Centers) ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ (ਜੋ 2030 ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ), ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਕੂਲਿੰਗ (Cooling) ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਕਸਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ (EVs) ਅਤੇ ਹੀਟ ਪੰਪਾਂ (Heat Pumps) ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਉਛਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਗਰਿੱਡ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ: ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ

ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਮੰਗ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਾਵਰ ਗਰਿੱਡ (Power Grid) ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੀਮਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 2,500 ਗੀਗਾਵਾਟ (GW) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਜਨਰੇਸ਼ਨ (Generation), ਸਟੋਰੇਜ (Storage) ਅਤੇ ਵੱਡੇ-ਲੋਡ (Large-load) ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗਰਿੱਡ ਕਨੈਕਸ਼ਨ (Grid Connection) ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ (Clean Energy) ਦੀ ਤੈਨਾਤੀ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ। ਇਹ ਬਕਲੌਗ (Backlog) 2022 ਵਿੱਚ ਜੋੜੀ ਗਈ ਸੋਲਰ (Solar) ਅਤੇ ਵਿੰਡ (Wind) ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਲ 2030 ਤੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਗਲੋਬਲ ਗਰਿੱਡ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 50% ਵਧਾ ਕੇ 600 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ($600 Billion) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਗਰਿੱਡਾਂ ਲਈ ਸਾਲਾਨਾ ਲੋੜ 912 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਘਾਟਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਰਿੱਡ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਦੇਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਵੱਲ ਸੰਕਰਮਣ (Transition) ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਜੋਖਮ

ਗਰਿੱਡ ਕਨੈਕਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ 2,500 GW ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਕਾਰਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਰੱਦ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 20% ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਗਰਿੱਡ ਦੀ ਭੀੜ (Grid Congestion) ਕਾਰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਦੇਰੀਆਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘਾਟ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ (Higher Electricity Costs) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਰੇਲੂ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 2019 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਮਦਨ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ (Transmission) ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ 1 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਦੇਰੀ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ 150 ਤੋਂ 370 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਊਰਜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ (Supply Chain) ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰ (Transformers) ਅਤੇ ਗੈਸ ਟਰਬਾਈਨ (Gas Turbines) ਵਰਗੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਲਈ ਲੰਬੇ ਲੀਡ ਟਾਈਮ (Lead Time) ਅਤੇ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ। ਇਹ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਰਿੱਡ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜਨਰੇਸ਼ਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਾਵਰ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥਾ, ਊਰਜਾ ਸੰਕਰਮਣ (Energy Transition) ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਟੀਚਿਆਂ (Climate Targets) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ

ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 2030 ਤੱਕ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਸਾਰੀ ਗਲੋਬਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਰੀਨਿਊਏਬਲ (Renewables) ਅਤੇ ਨਿਊਕਲੀਅਰ (Nuclear) ਪਾਵਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਗੇ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਲ ਗਲੋਬਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ (Generation) ਦਾ ਲਗਭਗ 50% ਹਿੱਸਾ ਬਣਨਗੇ। ਸੋਲਰ ਫੋਟੋਵੋਲਟਾਈਕ (Solar Photovoltaics) ਇਸ ਵਾਧੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਲਾ (Coal) ਅਜੇ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਵੇ। IEA ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਨੀਵੇਂ-ਉਤਸਰਜਨ (Lower-emission) ਸਰੋਤਾਂ ਵੱਲ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਕਾਰਨ ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ (Power Sector) ਤੋਂ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ (CO2) ਦੇ ਨਿਕਾਸ (Emissions) 2030 ਤੱਕ ਸਥਿਰ (Plateau) ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ, ਇਹਨਾਂ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਿੱਡ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ (Modernization) ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ (Expansion) ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ (Policymakers) ਸਾਹਮਣੇ ਵਧਦੀ ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ, ਇਸਦੀ ਕਿਫਾਇਤੀਤਾ (Affordability), ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ (Reliability), ਅਤੇ ਟਿਕਾਊਤਾ (Resilience), ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਧ ਰਹੇ ਅਤਿਅੰਤ ਮੌਸਮ (Extreme Weather Events) ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।