ਅਮਰੀਕੀ ਟ੍ਰੇਜ਼ਰੀ ਯੀਲਡ (US Treasury Yields) ਦਾ **4.68%** ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ (Indian Rupee) ਅਤੇ ਸੋਨੇ (Gold) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਣਾਅ (Geopolitical tensions) ਕਰਕੇ ਡਾਲਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਇਆ **95.28** ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 10-ਸਾਲਾ ਟ੍ਰੇਜ਼ਰੀ ਯੀਲਡ (US 10-year Treasury yield) ਦਾ 4.68% ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮਹਿੰਗਾਈ (inflation) ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਈਰਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵਧਦਾ ਤਣਾਅ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰੀ ਬਾਂਡਾਂ 'ਤੇ ਰਿਟਰਨ (yields) ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ (US dollar) ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਰਗੀਆਂ ਉਭਰਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ (emerging markets) ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 95.28 ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਅਸਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਾਲਰ ਕਾਰਨ ਆਯਾਤ (imports) ਮਹਿੰਗੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (crude oil) ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦਰਾਮਦ ਬਿੱਲ (import bill) ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਲ ਦੀ ਖਰੀਦ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਲਰਾਂ 'ਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮੰਗ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੀਮਤ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਅਕਸਰ ਇਸ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚ ਦਖਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ (Nifty 50) 'ਤੇ ਅਸਰ
ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ Nifty 50, ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਯੀਲਡ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਯੀਲਡ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (FIIs) ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਪੈਸਾ ਕਢਵਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਬਾਂਡਾਂ 'ਚ ਲਗਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਟਰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਚੋਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ (outflows) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ (liquidity) ਅਤੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਦੋਹਰੀ ਚਾਲ
ਸੋਨੇ (Gold) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਸਥਿਤੀ 'ਚ ਫਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਜਦੋਂ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਣਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਨਾ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵੇਸ਼ (safe haven) ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਸਪੋਰਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸੋਨਾ ਕੋਈ ਵਿਆਜ ਜਾਂ ਡਿਵੀਡੈਂਡ (dividend) ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਬਾਂਡ ਯੀਲਡ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੋਨਾ ਬਾਂਡਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਡਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉੱਚ ਯੀਲਡ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ?
ਹੁਣ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ (US Federal Reserve) ਦੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ 'ਚ ਕਟੌਤੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਫੈਡ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ਼ ਅਪਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੈਂਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ। ਸਟਰੇਟ ਆਫ ਹਾਰਮੂਜ਼ (Strait of Hormuz) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹਿੰਗਾਈ ਉੱਚੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਰੱਖਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।