ਸਾਬਕਾ RBI ਗਵਰਨਰ Raghuram Rajan ਨੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਡਿੱਗਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Forex Reserves) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਰੁਪਿਆ ਇਸ ਸਾਲ **6%** ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਚਿੰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਸਾਬਕਾ RBI ਗਵਰਨਰ Raghuram Rajan ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਹਮਲਾਵਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Forex Reserves) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਗਲਤ ਰਣਨੀਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕਰੰਸੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 6% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਹਿਸ ਛਿੜ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ
RBI ਕੋਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਫੰਡ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਸੀਮਾ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, RBI ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਭਗ $140 ਅਰਬ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੰਡ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। Rajan ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਡਿੱਗਦਾ ਰੁਪਿਆ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ?
Rajan ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਗਿਰਾਵਟ (Controlled Depreciation) ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਇੱਕ 'ਸ਼ੌਕ ਅਬਜ਼ੋਰਬਰ' ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ:
- ਐਕਸਪੋਰਟਰਾਂ (Exporters): ਭਾਰਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ (Competitive) ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।
- ਇੰਪੋਰਟਰਾਂ (Importers): ਕੱਚਾ ਤੇਲ (Crude Oil) ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਾਨ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ 'ਇੰਪੋਰਟਡ ਇਨਫਲੇਸ਼ਨ' ਵਧਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਵੱਡੇ ਰਿਸਕ
ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ US Treasury Yields ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਪੈਸਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੱਧ ਪੂਰਬ (Middle East) ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧੀਆਂ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕਰੰਟ ਅਕਾਊਂਟ ਡੈਫੀਸਿਟ (CAD) ਵਧੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਪਵੇਗਾ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ RBI ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੋਲੈਟਿਲਿਟੀ (Volatility) ਤੈਅ ਕਰਨਗੇ।