ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Forex Reserves) ਨੇ **$716.91 ਬਿਲੀਅਨ** ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੈ। Reserve Bank of India (RBI) ਹੁਣ ਰੁਪਏ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਫਾਰਵਰਡ ਕਰੰਸੀ ਕੰਟਰੈਕਟਸ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੋਨੇ ਵੱਲ ਵੱਧਦਾ ਰੁਝਾਨ
RBI ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 17% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। RBI ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨਾ ਖਰੀਦਿਆ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਭਾਰਤ ਲਿਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 2026 ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 100 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੋਨਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ 77% ਸੋਨਾ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।
ਫਾਰਵਰਡ ਕੰਟਰੈਕਟਸ ਰਾਹੀਂ ਕੰਟਰੋਲ
ਰੁਪਏ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ RBI ਸਿਰਫ਼ ਡਾਲਰ ਵੇਚਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਫਾਰਵਰਡ ਕੰਟਰੈਕਟਸ (Forward Contracts) ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2026 ਤੱਕ, RBI ਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਫੋਰੈਕਸ ਸਵੈਪ ਫੈਸਿਲਿਟੀਜ਼ ਅਤੇ NRI ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਰਾਹੀਂ ਲਗਭਗ $73 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ੀ ਜੁਟਾਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਕਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਕੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਿਜ਼ਰਵ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ?
ਮਾਰਕੀਟ ਮਾਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹਿਸ ਛਿੜੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ $716.91 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਅੰਕੜਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕੁਝ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਦੀਆਂ ਦੇਣਦਾਰੀਆਂ (Forward Liabilities) ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਸਲ ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲੇਗਾ।
ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜੋਖਮ
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਭਾਅ ਰਿਜ਼ਰਵ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧੇਗੀ ਜੋ RBI ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਵੇਗੀ। ਮਾਰਕੀਟ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਹੁਣ RBI ਦੇ ਸਪੌਟ ਮਾਰਕੀਟ ਦਖਲ (Spot Market Intervention) 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।