ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ Thomas Piketty ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇਹ 'Middle-Income Trap' ਵਿੱਚ ਫਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ Thomas Piketty ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹਾਈ-ਇਨਕਮ ਸਟੇਟਸ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਰਣਨੀਤੀ ਬਦਲਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਉਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਿਰਫ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣਨੀ, ਸਗੋਂ ਹੁਣ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
Productivity ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ
'Middle-Income Trap' ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਸਤੇ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਕੋਲ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵਿਟੀ ਜਾਂ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। UNESCO ਦੇ 2026 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਖਰਚਾ GDP ਦੇ 4.1% 'ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਲ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਹਿੱਸਾ 1.5% ਡਿੱਗ ਕੇ 14.2% ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਸੈਕਟਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣਗੀਆਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਪੂੰਜੀ (Human Capital) ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਹਸਪਤਾਲ, ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਫਰਮਾਂ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਬਣਨਗੀਆਂ।
ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਮੌਕੇ
ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਬਿਨਾਂ ਕਰਜ਼ੇ (Debt) ਦਾ ਬੋਝ ਵਧਾਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, Piketty ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ Artificial Intelligence ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ 'Climate Change' ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲ ਬਣਨ ਵੱਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।