ਤਾਜ਼ਾ NFHS-6 ਰਿਪੋਰਟ (2023-24) ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਕੂਲ ਹਾਜ਼ਰੀ **73.7%** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚਕਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ Ministry of Health and Family Welfare ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ National Family Health Survey-6 (NFHS-6) ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੂਚਕਾਂ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਛੇ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਕੂਲ ਹਾਜ਼ਰੀ 73.7% ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ 71.8% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਡੇਟਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮੀਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮੱਠੀ ਹੈ। ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਰਗੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਮਾਲਕੀ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਜੇ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਰਕਰਾਰ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ-ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਤਕਰਾ ਰਹੇਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਿਜੀਟਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ
ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਡਿਜੀਟਲ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 33.2% ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 64.3% ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਟਰੈਕ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੂਚਕਾਂ ਨੂੰ 131 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 101 ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਨੀਮੀਆ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦਰ ਵਰਗੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਹੁਣ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰੀ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। Panchayati Raj Institutions ਅਤੇ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਿਸ ਡਿਲੀਵਰੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਢਾਂਚਾ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।