ਲਾਤੂਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ **28** ਸਾਲਾ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਂਡਿੰਗ ਸੈਕਟਰ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਨ ਰਿਕਵਰੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਬੋਝ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਫਾਈਨਾਂਸ਼ੀਅਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਜੋਖਮ (Regulatory Risk) ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਲਾਤੂਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਇਕ ਘਟਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਂਡਿੰਗ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੇ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿੱਤੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਦੀ ਖਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 'Ring' ਐਪ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਜੋਖਮਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਲੋਨ ਐਪਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਜ਼ਿਆਂ (Unsecured Credit) ਦਾ ਸੰਕਟ
ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਗਾਰੰਟੀ (Collateral) ਦੇ ਲੋਨ ਮਿਲਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਗਭਗ 60% ਲੋਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕਮਾਈ ਸਿਰਫ EMI ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਿਫਾਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ NBFCs ਅਤੇ ਫਿਨਟੇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਨ ਬੁੱਕ ਦੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਰਿਕਵਰੀ ਤਰੀਕੇ
RBI ਡਿਜੀਟਲ ਲੈਂਡਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਕਵਰੀ ਏਜੰਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਭੱਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ RBI ਉਸ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਤੱਕ ਰੱਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨੇ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਜੋ ਤੀਜੀ ਧਿਰ (Third-party) ਏਜੰਸੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਰੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਰਿਸਕ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕੀ ਦੇਖਣ?
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਚੋਣ (Borrower Selection) ਅਤੇ ਰਿਕਵਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜੋ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੋਥ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਣਵੱਤਾ (Credit Quality) 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।