ਲੱਦਾਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 'ਸਿੰਧੂ ਜਲ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਅਭਿਆਨ' (Sindhu Jal Samriddhi Abhiyan) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ **2.35%** ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ **10%** ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲੇਗਾ।
ਇਨਫਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ
ਲੱਦਾਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਆਪਣੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੌਕ ਚੈੱਕ ਡੈਮ (Rock Check Dams) ਅਤੇ ਨਹਿਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਇਹ ਡੈਮ ਨਾ ਸਿਰਫ ਲਾਗਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਰਿਮੋਟ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਕਰੀਟ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਮਿਲੀਅਨ ਲੀਟਰ ਪਾਣੀ ਸੁੱਕੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ Stok Nallah ਵਰਗੇ ਸਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦਾ ਪਿਘਲਿਆ ਪਾਣੀ Igoo-Phey ਅਤੇ Chushot ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਰਮਾਨੀ (Apricots) ਵਰਗੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਲਈ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡੀਜ਼ਲ ਜਨਰੇਟਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਛੋਟੇ ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਅਤੇ ਸੋਲਰ ਪਲਾਂਟਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਦਮ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਬੋਝ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਗ੍ਰਿਡ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ
ਲੱਦਾਖ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਵੇਂ ਕੈਨਾਲ ਨੈਟਵਰਕ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।