ਭਾਰਤ ਦੇ ਫਾਰਮਲ ਵਰਕਫੋਰਸ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। EPFO ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ **2025** ਦੌਰਾਨ **6.9 ਮਿਲੀਅਨ** ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਲੇਬਰ ਮਾਰਕੀਟ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਾਰਮਲ (Formal) ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। EPFO ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ 2.1 ਮਿਲੀਅਨ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ 18 ਤੋਂ 25 ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਾਲੇ ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ
ਵਰਕਫੋਰਸ ਪ੍ਰੋਵਾਈਡਰ Quess Corp ਦੇ ਡੇਟਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸਟਾਫ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸਿਰਫ 17% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੌਮੀ ਔਸਤ 34.3% ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਫਰਕ ਸੈਕਟਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ IT ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 32% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ ਸਿੰਗਲ ਡਿਜਿਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਦਰ (Attrition Rate)
ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ 'ਰਿਟੇਨਸ਼ਨ' ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਜੁਆਇਨ ਕਰਨ ਤੋਂ 3 ਤੋਂ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਆਨਬੋਰਡਿੰਗ 'ਤੇ ਖਰਚ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨਲ ਐਫੀਸ਼ੀਐਂਸੀ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਸਤਾ
ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਗਤ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਲਚਕਦਾਰ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਣਗੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਟਿਵਿਟੀ ਵਧਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।