ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ 'Capital Account' ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਚਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। Reserve Bank of India (RBI) ਦਾ ਮਕਸਦ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀਆਂ ਅਚਾਨਕ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲ ਸਕੇ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ (Capital flow) ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ 'Capital Account Convertibility' ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ RBI ਇੱਕ ਚੁਣਵੀਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ 'Hot Money' ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਕਰੰਸੀ ਅਤੇ ਬਾਂਡ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਆਪਣਾ ਕੈਪੀਟਲ ਅਕਾਊਂਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ U.S. Federal Reserve ਵਰਗੇ ਗਲੋਬਲ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗਲੋਬਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਚਾਨਕ ਪੈਸਾ ਕੱਢਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਅਤੇ ਬਾਂਡ ਯੀਲਡ (Bond Yield) ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 2013 ਦੇ 'Taper Tantrum' ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯੰਤਰਣਾਂ ਕਾਰਨ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਬਿਹਤਰ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਸੀ।
RBI ਦਾ ਸਥਿਰਤਾ ਟੂਲ-ਕਿੱਟ
RBI ਇਸ ਵੇਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Forex Reserve) ਅਤੇ ਮੈਕਰੋ-ਪ੍ਰੂਡੈਂਸ਼ੀਅਲ (Macro-prudential) ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, RBI ਨੇ 'Fully Accessible Route' ਰਾਹੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚੀ ਰਹੇ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਨਜ਼ਰੀਆ
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ 'Boom and Bust' ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ (Liquidity) ਕੁਝ ਹੌਲੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਐਨਰਜੀ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ RBI ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।