ਅੱਜ, 3 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 25 ਪੈਸੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਰੁਪਿਆ **95.14** 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਪਿੱਛੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਘਟਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਡਾਲਰ ਇੰਡੈਕਸ (Dollar Index) ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਰੁਪਏ 'ਚ ਕਿਉਂ ਆਈ ਮਜ਼ਬੂਤੀ?
3 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 25 ਪੈਸੇ ਦੀ ਛਲਾਂਗ ਲਗਾਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ 95.39 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੱਜ ਰੁਪਿਆ 95.14 ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕ ਕਾਰਨ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਮੁਦਰਾ 'ਤੇ ਪੈ ਰਹੇ ਦਬਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਅਸਰ
ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਘੱਟਣਾ ਹੈ। Brent Crude ਹੁਣ $84 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦਾ ਇੰਪੋਰਟ ਬਿੱਲ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਇੰਪੋਰਟ ਬਿੱਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ (Foreign Currency) ਦੀ ਘੱਟ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਡਾਲਰ ਇੰਡੈਕਸ, ਜੋ ਕਿ 6 ਵੱਡੀਆਂ ਕਰੰਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ, ਵੀ ਘੱਟ ਕੇ 99.72 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਧਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ
ਇਹ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਸਿਰਫ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਰੰਸੀਆਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਜਾਪਾਨੀ ਯੇਨ (Japanese Yen) ਵਿੱਚ 0.7% ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਵੌਨ (South Korean Won) ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਰੁਪਿਆ (Indonesian Rupiah) ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ, ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਬੈਲੰਸ ਸ਼ੀਟ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੰਪੋਰਟ ਖਰਚਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, IT ਅਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਵਰਗੇ ਐਕਸਪੋਰਟ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
RBI ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (RBI) ਲਈ ਰੁਪਏ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। RBI ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਫੋਰੈਕਸ ਰਿਜ਼ਰਵ (Forex Reserves) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੌਜੂਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰ (Market Participants) RBI ਦੇ ਬਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ (Intervention) ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ (Investors) ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਕਰੰਸੀ ਦੇ ਇਸ ਰੁਖ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਘਰੇਲੂ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ RBI ਦੀ ਅਗਲੀ ਮੌਦਰਿਕ ਨੀਤੀ (Monetary Policy) 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।