ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਿਆ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ **3** ਪੈਸੇ ਡਿੱਗ ਕੇ **95.74** 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ। ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਇਰਾਨ 'ਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਵਧਦੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Forex Reserves) ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਰੁਪਏ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਿਆ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 3 ਪੈਸੇ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾਲ 95.74 ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਇਰਾਨ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ 'ਚ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ (Uncertainty) ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਇਰਾਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ 'ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਦੇ ਜਲਡਮਰੂ ਮੱਧ (Strait of Hormuz) ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਤੇਲ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਅਸਰ
ਭਾਰਤ ਲਈ ਊਰਜਾ ਦਰਾਮਦ (Energy Imports) ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕੱਚਾ ਤੇਲ (Brent Crude Oil) $92 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਧ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਖਰਚ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਮੁਦਰਾ, ਯਾਨੀ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਰਾਮਦਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਊਰਜਾ ਦਰਾਮਦਾਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰੁਪਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਰੁਖ
ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Stock Markets) ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਸਾਵਧਾਨ ਰੁਖ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। BSE ਸੈਂਸੈਕਸ (BSE Sensex) 171.72 ਅੰਕ ਡਿੱਗ ਕੇ 77,369.11 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ Nifty 50 (Nifty 50) 32.95 ਅੰਕ ਘੱਟ ਕੇ 24,219.05 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸ਼ੇਅਰਾਂ 'ਚ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (FIIs) ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਵਿਕਰੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੈਸ਼ਨ 'ਚ ₹542.71 ਕਰੋੜ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਵੇਚ ਕੇ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਡਾਲਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਤੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 14 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਏ ਹਫ਼ਤੇ ਲਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Foreign Exchange Reserves) $9.905 ਬਿਲੀਅਨ ਵੱਧ ਕੇ $716.907 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਕੀ?
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਚਾਲ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਰੁਖ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਦਰਾਮਦ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਡਾਲਰ ਇੰਡੈਕਸ (Dollar Index) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਰੁਖ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣਗੇ ਕਿ ਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੋਖਮ ਭਾਵਨਾ (Risk Sentiment) ਸਥਿਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ FIIs ਦੇ ਪੈਸੇ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਕ ਹੈ ਜੋ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਪਸੀ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।