ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ Margin Trading Facilities (MTF) ਰਾਹੀਂ ਰਿਕਾਰਡ **₹1,48,714 ਕਰੋੜ** ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਉਧਾਰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, Margin Trading Facilities (MTF) ਰਾਹੀਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਕਰਜ਼ਾ ₹1,48,714 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਣਨੀਤੀ ਉਦੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਇਹ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮਾਰਜਿਨ ਕਾਲ ਦਾ ਖਤਰਾ (The Margin Call Trap)
ਮਾਰਜਿਨ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰੋਕਰ ਤੁਰੰਤ 'ਮਾਰਜਿਨ ਕਾਲ' ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਰ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਕੋਲੈਟਰਲ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਬ੍ਰੋਕਰ ਕੋਲ ਉਸਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ 'Crowded Exit' ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਗਲੋਬਲ ਦਬਾਅ ਅਤੇ FIIs ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। Foreign Institutional Investors (FIIs) ਅਕਸਰ ਉੱਚ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਜਾਂ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਰਿਟੇਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਕਰਜ਼ਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ ਲੀਵਰੇਜ (Leverage) ਲੈਣਾ ਇਸ ਵੋਲਟਾਇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਡੈਬਟ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕੋਲ ਕੈਸ਼ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜ਼ਰੂਰ ਰੱਖਣ ਤਾਂ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰਨ ਆਪਣੇ ਸ਼ੇਅਰ ਨਾ ਵੇਚਣੇ ਪੈਣ। ਸਪੈਕੂਲੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਨਾ ਹੀ ਬਚਾਅ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੈ।