ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਹੁਣ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇੰਡਸਟਰੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿੱਜੀ ਦੌਲਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ (Wealth Management) ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ। 2018 ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਫੈਮਿਲੀ ਆਫਿਸ' ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਡੀਲਿੰਗ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੁਣ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਹੁਣ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਜਾਂ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ, 'ਫੈਮਿਲੀ ਆਫਿਸ' ਰਾਹੀਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰੋਬਾਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ 45 ਫਰਮਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਧ ਕੇ 300 ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਅਰਬਪਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਅਤੇ ਰਿਟੇਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵੀ ਇਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਹਨ। 2020 ਤੋਂ 2025 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਫਾਊਂਡਰ-ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ $18 ਬਿਲੀਅਨ ਦੀਆਂ ਡੀਲਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇਸੇ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ।
ਕੀ ਇਹ ਸਹੀ ਕਦਮ ਹੈ?
ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਉਦਯੋਗ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਧੜੇ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। Uday Kotak ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਨ (Industrial Output) 'ਤੇ ਫੋਕਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Financial Markets) ਵਿੱਚ ਪੈਸਾ ਲਗਾਉਣ 'ਤੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇਸ ਨਵੇਂ ਮਾਡਲ ਦੇ ਸਮਰਥਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਰਿਸਕ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਡਾਇਵਰਸੀਫਾਈ (Diversify) ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਪੈਸਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਸਟਿਡ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਮੂਹਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੇਗਾ।