ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਟੀਲ ਦੀ ਮੰਗ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ: ਦਰਾਮਦਾਂ 'ਚ ਆਇਆ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ

ਸਟੀਲ ਸੈਕਟਰ 'ਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੰਗ, ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ

ਭਾਰਤੀ ਸਟੀਲ ਸੈਕਟਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੱਧ ਮੰਗ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਇਸ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਦੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਫਿਨਿਸ਼ਡ ਸਟੀਲ ਦੀ ਖਪਤ 7.9% ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ 5.6 ਕਰੋੜ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਸਿਰਫ 4.7% ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਵਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 5.47 ਕਰੋੜ ਟਨ ਰਿਹਾ। ਮੰਗ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਇਸ ਫਰਕ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਫਿਨਿਸ਼ਡ ਸਟੀਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਦਰਾਮਦਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦਰਾਮਦਾਂ 'ਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ, ਚੀਨ ਮੁੱਖ ਸਪਲਾਇਰ

ਇਹ ਵਧਦੀ ਖਪਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਅਸਮਰੱਥਾ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਪਲਾਈ ਲਈ ਮੌਕਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਫਿਨਿਸ਼ਡ ਸਟੀਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ 36.6% ਵਧ ਕੇ 2.77 ਕਰੋੜ ਟਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਰਾਮਦਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ 30.9% ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਨੰਬਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਨਿਰਯਾਤ (Exports) ਵਿੱਚ ਵੀ 35% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ 2.29 ਕਰੋੜ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਟੀਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਫਿਨਿਸ਼ਡ ਸਟੀਲ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ (Trade Deficit) ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਐਲਾਏ ਸਟੀਲ ਦੀ ਚਮਕ, ਸਟੇਨਲੈੱਸ ਸਟੀਲ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ

ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੱਖਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਐਲਾਏ ਸਟੀਲ (Alloy Steel) ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ, ਜਿਸਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 26.7% ਅਤੇ ਖਪਤ ਵਿੱਚ 22.1% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਟੇਨਲੈੱਸ ਸਟੀਲ ਸੈਗਮੈਂਟ ਨੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਤਪਾਦਨ 4.2% ਘਟ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਮੰਗ 25% ਵਧੀ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚ-ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਟੀਲ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਲਨ (Operational) ਜਾਂ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ (Supply Chain) ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਦਮ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਸੰਕੇਤ

ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕੱਚੇ ਮਾਲ (Raw Material) ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਜ਼ ਐਂਡ ਮਿਨਰਲਜ਼ (ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਐਂਡ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ) ਸੋਧ ਐਕਟ, 2026 ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਾਈਨਿੰਗ ਨਿਵੇਸ਼ ਲਈ ਮਾਹੌਲ ਸੁਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਵਰਗੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖਣਿਜਾਂ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਟੀਲ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।

ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖਪਤ ਵਾਧਾ ਅਰਥਚਾਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ, ਦਰਾਮਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਘਰੇਲੂ ਸਟੀਲ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ (Profit Margins) ਲਈ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੌਲਯੂਮ-ਆਧਾਰਿਤ ਰਿਕਵਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਸੇਫਗਾਰਡ ਡਿਊਟੀਆਂ, ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਬਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣਾ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੋਕਿੰਗ ਕੋਲ, ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਟੀਲ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਹੇਗਾ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਦਰਾਮਦ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਰਾਮਦ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੇ ਮਾਰਜਿਨ ਦਾ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਚਾਅ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।