2026 ਦੇ Global Innovation Index ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ **38ਵਾਂ** ਸਥਾਨ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਸ਼ ICT ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (R&D) 'ਤੇ ਘੱਟ ਖਰਚਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਨਾਮ ਸਰੋਤ
World Intellectual Property Organization ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਗਾਤਾਰ 16ਵੇਂ ਸਾਲ ਇੱਕ 'ਓਵਰਪਰਫਾਰਮਰ' ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ 'ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਆਊਟਪੁੱਟ' ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 25ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ICT ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਰੈਂਕ ਅਤੇ ਲੇਟ-ਸਟੇਜ ਵੈਂਚਰ ਕੈਪੀਟਲ ਵਿੱਚ 4ਥਾ ਰੈਂਕ ਹੈ। ਪਰ, 'ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਇਨਪੁੱਟ' ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ 49ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਖਿਸਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਗੈਪ ਹੈ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤ
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ Bengaluru, Delhi, Mumbai ਅਤੇ Chennai ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਕੁਝ ਅੰਕੜੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੋਟ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ:
- R&D ਖਰਚ: ਇਹ GDP ਦਾ ਸਿਰਫ 0.6% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੈ।
- ਢਾਂਚਾਗਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ: 'ਬਿਜ਼ਨਸ ਸੋਫਿਸਟਿਕੇਸ਼ਨ' ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ 63ਵੇਂ ਅਤੇ 'ਇਨਫ੍ਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ' ਵਿੱਚ 62ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।
- ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ: ਪ੍ਰਤੀ ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਿਸਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਦੀ ਗ੍ਰੋਥ ਨੂੰ ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿਣਾ ਕਾਫੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਖਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੀ ਇਸ ਗੈਪ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਾਹ ਹੈ।