ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਖਪਤ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ **171** ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਨਿਟ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ **10.9%** ਵੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ 'El Niño' ਕਾਰਨ ਪਈਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ।
ਗਰਮੀ ਅਤੇ 'El Niño' ਦਾ ਅਸਰ
ਜੁਲਾਈ 2026 ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। 171 ਬਿਲੀਅਨ ਯੂਨਿਟ ਦੀ ਖਪਤ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ, 'El Niño' ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਮੌਨਸੂਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗਰਮੀ ਤੇਜ਼ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ (AC) ਅਤੇ ਕੂਲਿੰਗ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਛੂਹ ਲਈਆਂ।
ਗਰਿੱਡ 'ਤੇ ਪਿਆ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ
ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਮੰਗ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪਾਵਰ ਗਰਿੱਡ 'ਤੇ ਵੀ ਭਾਰੀ ਦਬਾਅ ਪਿਆ। 16 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ, ਪੀਕ (ਸਿਖਰ) ਬਿਜਲੀ ਮੰਗ 270.20 GW ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੀਕ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ, ਜੋ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਲ-ਟਾਈਮ ਹਾਈ (All-time High) ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਵਰ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਬਾਲਣ (Fuel) ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ
ਇਸ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੋਲੇ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 15% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਇਸ ਨੇ ਪਾਵਰ ਮਿਕਸ (Power Mix) ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ (ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ), ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸਸਤਾ ਵਿਕਲਪ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 14% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ। ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਜੂਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ 15% ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਘਾਟ (Rainfall Deficit) ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ (Reservoirs) ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਰਿਹਾ।
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ
ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਲਈ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ:
- ਮੌਸਮ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ: ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਈਡਰੋਪਾਵਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਬੇ-ਮੌਸਮੀ ਬਾਰਿਸ਼ਾਂ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਚਲਾਉਣਾ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਗਰਿੱਡ ਇਨਫ్రాਸਟਰਸਟਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼: ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਪੀਕ ਮੰਗ ਗਰਿੱਡ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਥਿਰਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਗੈਪ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ (Transmission) ਅਤੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਸ਼ਨ (Distribution) ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਗਰਿੱਡ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ (Grid Modernization) ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਭੰਡਾਰਨ (Energy Storage) ਹੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਕੋਲੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ: ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਕਿਵੇਂ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਲਣ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੈਰ-ਜੀਵਾਸ਼ਮੀ ਇੰਧਨ (Non-fossil Fuel) ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣਗੇ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਭਰ ਰਹੇਗਾ।