Annual Survey of Industries 2024-25 ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ **3.6%** ਵੱਡੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਕੁੱਲ ਆਉਟਪੁੱਟ ਦਾ **62%** ਹਿੱਸਾ ਸੰਭਾਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਗ੍ਰੋਸ ਵੈਲਿਊ ਐਡਿਡ (**GVA**) ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਕੈਪੀਟਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ **8%** ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਉਦਯੋਗਿਕ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨਤਾ
ਨਵੀਂ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤੀ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਪਾੜਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗ੍ਰੋਸ ਵੈਲਿਊ ਐਡਿਡ (GVA) 9.59% ਦੇ ਉਛਾਲ ਨਾਲ ₹26.94 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਾਰਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੁਝ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਕੋਲ ₹10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕੁੱਲ ਫਿਕਸਡ ਕੈਪੀਟਲ ਦਾ 87% ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ₹5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਾਲੀਆਂ 79% ਛੋਟੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਸਿਰਫ 10.6% ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਆਈ ਕਮੀ?
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਗ੍ਰੋਸ ਫਿਕਸਡ ਕੈਪੀਟਲ ਫਾਰਮੇਸ਼ਨ (GFCF) ਵਿੱਚ ਆਈ 8% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਹੈ। ਇਹ FY21 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 7.19% ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਰੋਜ਼ਗਾਰ 2.10 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਨਵੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਾਲਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲਿਕ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੈਨੂਫੈਕਚਰਿੰਗ ਗਤੀਵਿਧੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਾਂ—ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼—ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ GVA ਦਾ 54% ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਕਾਗਰਤਾ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੇਖਣਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਗਿਰਾਵਟ ਸਿਰਫ ਗਲੋਬਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਰਕੇ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸੁਸਤੀ ਹੈ।