ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ (Foreign Exchange Reserves) 14 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਏ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ **$9.905 ਬਿਲੀਅਨ** ਵਧ ਕੇ **$716.907 ਬਿਲੀਅਨ** 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜਾ ਹਫ਼ਤਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ RBI ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿੱਤੀ ਬਫਰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।
14 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਏ ਹਫ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ $9.905 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਭੰਡਾਰ $716.907 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ $14.136 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਜ਼ਾ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ $728.494 ਬਿਲੀਅਨ (27 ਫਰਵਰੀ, 2026 ਨੂੰ ਦਰਜ) ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭੰਡਾਰ ਵਧਣ ਦੇ ਕਾਰਨ
ਇਸ ਵਾਧੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸੰਪਤੀਆਂ (Foreign Currency Assets) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਇਨਫਲੋ ਰਿਹਾ, ਜੋ $7.225 ਬਿਲੀਅਨ ਵਧ ਕੇ $581.851 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋ, ਪੌਂਡ, ਅਤੇ ਯੇਨ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ (Gold Reserves) ਵਿੱਚ ਵੀ $2.679 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਕੁੱਲ $111.417 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
RBI ਦੇ ਯਤਨ
ਇਹ ਵਾਧਾ ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਗੈਰ-ਨਿਵਾਸੀ (FCNR) ਖਾਤਾ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਛੋਟ ਵਾਲੀਆਂ ਸਵੈਪ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ (Concessional Swap Arrangements) ਵਰਗੇ ਖਾਸ ਉਪਾਵਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਗਤ ਕਦਮਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆਏ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।
ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਮਹੱਤਤਾ
ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿੱਤੀ ਢਾਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ RBI ਨੂੰ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ, ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣ, ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ (Capital Outflows) ਜਾਂ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਗਲੋਬਲ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ, ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।