ਨਵੇਂ ਟੀਚੇ, ਪਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ?
Union Budget 2026-27 ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵੱਡੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਰਮਲਾ ਸੀਤਾਰਮਨ ਨੇ ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ (JJM) ਅਤੇ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ (ਗ੍ਰਾਮੀਣ) ਲਈ ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਬਜਟ ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਘੱਟ ਖਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ: ਫੰਡ ਬਹਾਲ, ਪਰ ਕਿੰਨਾ ਕੰਮ ਹੋਵੇਗਾ?
ਜਲ ਜੀਵਨ ਮਿਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਵਿਛਾਉਣ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਹੈ, ਦੇ ਬਜਟ ਅੰਦਾਜ਼ੇ 2025-26 ਲਈ ₹66,770.47 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ ਰਿਵਾਈਜ਼ਡ ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ₹16,944.44 ਕਰੋੜ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ ₹50,000 ਕਰੋੜ ਦਾ ਖਰਚਾ ਪਲਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 2026-27 ਲਈ ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ₹67,363.50 ਕਰੋੜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਵਾਰ ਇੰਪਲੀਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਅੜਚਨਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ?
ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਹਾਲ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ
ਇਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮਿਸ਼ਨ (ਗ੍ਰਾਮੀਣ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2025-26 ਲਈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਜਟ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ₹7,192 ਕਰੋੜ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਰਿਵਾਈਜ਼ਡ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਘਟ ਕੇ ₹6,000 ਕਰੋੜ ਰਹਿ ਗਿਆ। 2026-27 ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ₹7,192 ਕਰੋੜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਫੋਕਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਟਾਇਲਟ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਲਿਡ ਅਤੇ ਲਿਕਵਿਡ ਵੇਸਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਅਤੇ ਓਪਨ ਡਿਫੇਕੇਸ਼ਨ-ਫ੍ਰੀ (ODF) ਸਟੇਟਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਵਰਗੇ ਵਧੇਰੇ ਜਟਿਲ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਘੱਟ ਖਰਚ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ।
ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਕੰਮ
ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਰਾਜ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। 2025-26 ਲਈ ਰਾਜ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਈਜ਼ਡ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ₹18,686.02 ਕਰੋੜ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ 2026-27 ਲਈ ₹63,089.97 ਕਰੋੜ ਦੇ ਬਜਟ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਯੂਨੀਅਨ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ (UTs) ਲਈ ਵੀ, ਇਹ ਅੰਕੜਾ ₹678 ਕਰੋੜ (ਰਿਵਾਈਜ਼ਡ 2025-26) ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ₹2,156 ਕਰੋੜ (ਬਜਟ 2026-27) ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫੰਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਕੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਲਈ, ਇੰਪਲੀਮੈਂਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਫੰਡ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਜਟ ਅਤੇ ਅਸਲ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਫਰਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਹੀ ਹੈ।