NABARD ਵੱਲੋਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹੈਂਡਲੂਮ ਐਕਸਪੋ ਵਿੱਚ **₹67 ਲੱਖ** ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ **15** ਕਲਾਕਾਰ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਪੇਂਡੂ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਡੈੱਟ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਸਦੀ ਫੰਡਿੰਗ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਬੈਂਕ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਾਰਨ **₹8,000 ਕਰੋੜ** ਦੇ ਬਾਂਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਫਾਰ ਐਗਰੀਕਲਚਰ ਐਂਡ ਰੂਰਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ (NABARD) ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਹੈਂਡਲੂਮ ਦਿਵਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ (Exhibition) ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ₹67 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ। 5 ਅਗਸਤ ਤੋਂ 7 ਅਗਸਤ, 2026 ਤੱਕ ਆਯੋਜਿਤ, ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਨੇ ਪੇਂਡੂ ਕਾਰੀਗਰਾਂ (Artisans) ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ (Buyers) ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੋੜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ 14 ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ 15 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਣਨ (Weaving) ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਠਨੀ, ਪੋਚਮਪੱਲੀ ਇਕਤ ਅਤੇ ਭਾਗਲਪੁਰ ਸਿਲਕ ਵਰਗੇ ਜਿਓਗ੍ਰਾਫੀਕਲ ਇੰਡੀਕੇਸ਼ਨ (GI) ਰਜਿਸਟਰਡ ਉਤਪਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵਿਕਰੀ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, NABARD ਨੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ 'ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ONDC ਅਤੇ MyStore ਵਰਗੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਉੱਦਮ (Rural Enterprise) ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ NABARD ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਡੈੱਟ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Debt Markets) ਦੁਆਰਾ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜੋ ਸ਼ੇਅਰ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, NABARD ਬਾਂਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਜਾਰੀਕਰਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਕਾਸ ਸਕੀਮਾਂ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸਦੇ ਵਿੱਤੀ ਕਦਮਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ (Interest Rate Trends) ਲਈ ਇੱਕ ਬੈਰੋਮੀਟਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡੈੱਟ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕ NABARD ਦੀ ਫੰਡਿੰਗ ਰਣਨੀਤੀ 'ਤੇ ਨੇੜੀਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। 4 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ, ਸੰਸਥਾ ਨੇ ₹8,000 ਕਰੋੜ ਦੇ ਬਾਂਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਟਰਨ (Yields) ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਮੌਜੂਦਾ ਡੈੱਟ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਬਦਲਦੀਆਂ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਰੀਕਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਲਗਾਤਾਰ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਇਸ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਫਾਲੋ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਨਿਗਰਾਨੀ ਇਹ ਰਹੇਗੀ ਕਿ NABARD ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਤੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖੀ ਬਾਂਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਅਤੇ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਅਪਡੇਟ, ਵਿਆਪਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤਰਲਤਾ (Liquidity) ਅਤੇ ਵਿਆਜ ਦਰ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੂਚਕ ਹੋਣਗੇ।