ਤੱਥਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ Gen Z (21-28 ਸਾਲ) 'ਚੋਂ ਹੁਣ **80%** ਲੋਕ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2023 'ਚ **60%** ਸੀ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਡਿਸਟਿਲਰਜ਼ (Distillers) ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਖਪਤ ਘਟਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ 'ਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖਰੀਦਦਾਰ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀਆਂ ਸਪਿਰਿਟਸ (Spirits) ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵੱਡਾ ਮੋੜ
ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਬਾਜ਼ਾਰ (Alcoholic Beverage Market) 'ਚ ਖਪਤਕਾਰਾਂ (Consumers) ਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ 21 ਤੋਂ 28 ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਖਪਤ 80% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ 2025 'ਚ 70% ਅਤੇ 2023 'ਚ 60% ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਘਟਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸਪਿਰਿਟਸ (Premium Spirits) ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਘਟਾਈ ਪੀਣ ਦੀ ਆਦਤ
ਜਿੱਥੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ 'ਚ ਅੱਗੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬੇਬੀ ਬੂਮਰਜ਼ (Baby Boomers - ਪੁਰਾਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ) 'ਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਖਪਤ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਉਲਟ ਰੁਝਾਨ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗਲੋਬਲ ਮੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰਾਂ 'ਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਾਰਤ 'ਚ ਸਮਾਜਿਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਕਾਰਨ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ (Out-of-home Consumption) ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਮੁੜ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਲਗਭਗ 60% ਲੋਕ ਬਾਰ, ਕਲੱਬਾਂ ਜਾਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿਰਫ 32% ਘਰਾਂ 'ਚ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
ਉੱਚ-ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ 'ਤੇ ਫੋਕਸ
ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ (Distilleries) ਵੀ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਧਿਆਨ 'ਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿੰਗੇ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਕੁਆਲਿਟੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ (Premiumization) 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਖਪਤਕਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਸਕੀ (Whisky) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੋਡਕਾ (Vodka) ਅਤੇ ਟਕੀਲਾ (Tequila) ਵਰਗੀਆਂ ਸਪਿਰਿਟਸ 'ਚ ਵੀ ਕਾਫੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। Allied Blenders and Distillers ਅਤੇ Tilaknagar Industries ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ Gen Z ਦੇ ਖਪਤਕਾਰ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਮਾਉਣ 'ਚ ਅੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਖਰੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
United Spirits ਵਰਗੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਖਪਤਕਾਰ ਮਾਤਰਾ (Volume) ਨਾਲੋਂ ਗੁਣਵੱਤਾ (Quality) ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ (Authenticity) ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਧੀਆ ਅਨੁਭਵ (Elevated Experiences) ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਆਮਦਨ ਕਾਰਨ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (Tier II and Tier III cities) ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਸਕੀ ਅਜੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸਪਿਰਿਟ ਹੈ, ਪਰ ਬਲੈਂਡਿਡ ਸਕਾਚ (Blended Scotch) ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਭਾਰਤੀ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੰਭਾਵੀ ਜੋਖਮ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (Investors) ਲਈ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ (Regulatory) ਮਾਹੌਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰ ਰਾਜ ਦੇ ਆਪਣੇ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਡਿਊਟੀ (Excise Duty) ਢਾਂਚੇ, ਲਾਇਸੈਂਸ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਜੋ ਮੁਨਾਫੇ ਅਤੇ ਵੰਡ (Distribution) 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਨੌਜਵਾਨ, ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ 'ਚ ਬ੍ਰਾਂਡ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫਾਦਾਰੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇਗੀ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇਹ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਇਹ ਬਦਲਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਮਿਕਸ (Product Mix) ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜ-ਪੱਧਰੀ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਬਦਲਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਮਤਾਂ ਜਾਂ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।