ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ! ਸਟੈਗਫਲੇਸ਼ਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਿਆ, Fed ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਧੀਆਂ

ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸੇਕ

ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਤਣਾਅ (Geopolitical Tensions) ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਨਵੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ ਛੂਹ ਲਈਆਂ ਹਨ। Brent crude ਫਿਊਚਰਜ਼ $119 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ 2022 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਤੇਜ਼ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਰੂਟਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ (Strait of Hormuz) ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਟੈਂਕਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਣਾਅ ਵਾਲੀ ਸਪਲਾਈ ਹੋਰ ਕਸ ਗਈ ਹੈ।

ਸਟੈਗਫਲੇਸ਼ਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਉਲਝਣ

ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭਾਰੀ ਵਾਧੇ ਨੇ ਸਟੈਗਫਲੇਸ਼ਨ (Stagflation) ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਟੈਗਫਲੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ (Economic Growth) ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮਹਿੰਗਾਈ (Inflation) ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਚਿੰਤਤ ਹਨ ਕਿ ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਲਾਗਤਾਂ (Energy Costs) ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ (Fed) ਨੂੰ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ (Interest Rate Cuts) ਘਟਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 35% ਤੱਕ ਵਧੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੇਅਰਾਂ (U.S. Equities) ਵਿੱਚ 13% ਤੱਕ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਲਰ (U.S. Dollar) ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ 10-ਸਾਲਾ ਟ੍ਰੇਜ਼ਰੀ ਯੀਲਡ (U.S. 10-year Treasury yield) 4.22% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ ਡਾਲਰ ਇੰਡੈਕਸ (U.S. Dollar Index) ਵੀ 2.5% ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧਿਆ ਹੈ।

ਗਲੋਬਲ ਮਾਰਕੀਟ 'ਤੇ ਅਸਰ

ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ (Financial Markets) ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਟਾਕ ਫਿਊਚਰਜ਼ (U.S. Stock Futures) ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਦੀ ਰਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਟੋਕਿਓ ਦਾ Nikkei 225 7% ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੂਚਕਾਂਕ BSE Sensex ਵੀ 2025 ਦੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆ ਗਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਗਿਰਾਵਟਾਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਕੰਪਨੀਆਂ (Energy Stocks) ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨੀਤੀਗਤ ਗਲਤੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਖਤਰਾ

ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ (Fed) ਲਈ ਗਲਤ ਨੀਤੀ (Policy Error) ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਹਿੰਗਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 2% ਦੇ ਟੀਚੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਊਰਜਾ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ Fed ਨੂੰ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ Fed ਇਸ ਸਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਆਜ ਦਰ ਕਟੌਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੋ ਕਟੌਤੀਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਤੇਲ ਸੰਕਟ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਰਮ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹੁਣ ਨੀਤੀਘਾੜੇ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। Fed ਗਵਰਨਰ Christopher Waller ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨਹੀਂ ਵਧਾਏਗਾ, ਪਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹਨ। ਉੱਚ 4.22% ਯੀਲਡ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਾਲਰ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਰਿਵਾਰੀ ਸੰਪਤੀਆਂ (Risk Assets) ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮਹਿੰਗਾਈ (Core Inflation) ਅਤੇ ਹੈੱਡਲਾਈਨ ਮਹਿੰਗਾਈ (Headline Inflation) ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਵੀ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।