ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨ ਖਿਲਾਫ ਨੌਸੈਨਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ (Naval Blockade) ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਮਗਰੋਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (Crude Oil) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਇਸ ਹਫਤੇ **4%** ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ (Strait of Hormuz) ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੈਂਕਰਾਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਮਗਰੋਂ ਇਹ ਤਣਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਈ 'ਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਵਾਧਾ
ਇਸ ਹਫਤੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਫਿਊਚਰਜ਼ (Brent crude futures) ਲਗਭਗ $87.19 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ WTI ਕਰੂਡ (WTI crude) $81.75 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨ 'ਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਨੌਸੈਨਿਕ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਰਗੇ ਅਹਿਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਰੂਟਸ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਲਗਭਗ 20% ਹਿੱਸਾ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ। 13 ਅਗਸਤ, 2026 ਨੂੰ ਇਸ ਰਸਤੇ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਇਲ ਕੰਪਨੀ (ADNOC) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਦੋ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਮਾਇਨੇ?
ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਆਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਖਾਤੇ (current account) 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ (Indian Oil), BPCL, ਅਤੇ HPCL ਵਰਗੀਆਂ ਆਇਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ (OMCs) ਨੂੰ ਮਾਰਜਿਨ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਨਾ ਵਧਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ONGC ਅਤੇ ਆਇਲ ਇੰਡੀਆ (Oil India) ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਪਸਟ੍ਰੀਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਇੰਪੋਰਟਡ ਮਹਿੰਗਾਈ (imported inflation) ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਦੇਖਣਯੋਗ?
ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੁਣ ਅਗਲੇ ਹਫਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਕੱਤਰ ਸਕਾਟ ਬੇਸੈਂਟ (Scott Bessent) ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਨਵੇਂ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ (sanctions) ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਹ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਕਿੰਨਾ ਲੰਬਾ ਚੱਲੇਗਾ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰ (inventory data) ਅਤੇ OPEC ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ (demand forecasts) 'ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ਰੁਕਣ ਦਾ ਡਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਇਸੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਥਿਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਵਧਣ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗਾ।