RBI ਦਾ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ: ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ 'ਚੋਂ ਘਟਿਆ, ਪਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ 'ਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਾਧਾ

ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾ ਰਿਹਾ RBI

RBI ਆਪਣੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਟੋਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ 880.52 ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚੋਂ 680.05 ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਾਲਟਾਂ (domestic vaults) ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੋਨਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਸ 'ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

ਗਲੋਬਲ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ (Central Banks) ਅਸਥਿਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਜੋਖਮਾਂ (geopolitical risks) ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੋਨਾ ਮੁਦਰਾਸਫੀਤੀ (inflation) ਅਤੇ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਕਦਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵੇਸ਼ (safe haven asset) ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਸੋਨਾ ਵੇਚਣ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁੜ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਡਾਲਰ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ 'ਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਜੋਖਮ

ਇਹ ਕਦਮ ਉਦੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੁੱਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ $700.09 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕੇ $691.11 ਬਿਲੀਅਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਵਧਦੇ ਵਿੱਤੀ ਜੋਖਮਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੱਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਸਥਿਰ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਵਾਹ (volatile capital flows) ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ 69.1% ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੋਖਮ ਵੀ ਹਨ। ਗਲੋਬਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਗਿਰਾਵਟਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਸੋਨਾ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਦੇ ਜੋਖਮ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਜ਼ਰਵ ਆਯਾਤ (imports) ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਦਸੰਬਰ 2025 ਤੱਕ 10.8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਕਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।