ਭਾਰਤ ਦੀ LNG ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ? ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਸੰਕਟ

ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ

ਭਾਰਤ, ਜੋ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ LNG ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2024 ਵਿੱਚ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ LNG ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਲਗਭਗ 59.5% ਹਿੱਸਾ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਰਭਰਤਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ (Geopolitical Tensions) ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੜਚਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ

ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੱਡੇ LNG ਆਯਾਤਕਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਚੀਨ ਨੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਪਣੀ LNG ਦਾ ਸਿਰਫ 26.5% ਦਰਾਮਦ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਸਿਰਫ 10.7% ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਤੋਂ 35.3% ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੇ 26.8% LNG ਦਰਾਮਦ ਕੀਤਾ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ; ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਸਿਰਫ 1.3% ਅਤੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਨੇ ਲਗਭਗ ਕੋਈ ਵੀ LNG ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਦਰਾਮਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਸਪਲਾਇਰਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ LNG ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਲਈ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਸਪਲਾਇਰਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਨਿਰਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ LNG ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਲਗਭਗ 83.5% ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਔਸਤ 72.4% ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਦੀ ਸੀਮਤ ਗਿਣਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਭਿੰਨਤਾ (Diversification) ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਕੋਲ LNG ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕਈ ਮੌਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ LNG ਬਰਾਮਦਕਾਰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਇਸਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਸਿਰਫ 0.1% ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ LNG ਹਿੱਸਾ 7.2% ਹੈ, ਅਤੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਸਿਰਫ 0.3%। ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤਕ ਹੈ, ਤੋਂ ਵੀ ਭਾਰਤ ਕੋਈ LNG ਦਰਾਮਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਸਰਕਾਰੀ ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਰਕਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ LNG ਕਾਰਗੋਜ਼ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੈਸ ਵੰਡ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਖਪਤਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਨਾ ਪਵੇ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਰੂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।