ਇਕ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ: 4 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨੀ ਤੇਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੇਪ
ਟੈਂਕਰ 'Ping Shun' ਲਗਭਗ 600,000 ਬੈਰਲ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਡੀਨਾਰ ਬੰਦਰਗਾਹ (Vadinar Port) 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਈ 2019 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਤੇਲ ਖੇਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਉਦੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗਲੋਬਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨੀਂ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕ੍ਰੂਡ (Brent Crude) ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 59-64% ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ $118 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ (Strait of Hormuz) ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ 20% ਤੇਲ ਅਤੇ LNG ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਗ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੋਖਮ
ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇਲ ਖਪਤਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 5.6 ਮਿਲੀਅਨ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਕੱਚਾ ਤੇਲ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਅਤੇ LPG, ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੋਖਮਾਂ (Geopolitical Risks) ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨੀ ਤੇਲ ਦੀ ਇਹ ਖੇਪ ਮੌਜੂਦਾ ਘੱਟ ਭੰਡਾਰ (Inventories) ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ।
ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਹਤ, ਪਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸੀਮਤ ਵਾਈਵਰ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਹੱਲ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੋਈ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਸਥਾਈ ਨੀਤੀ। 2019 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਰਾਕ, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, UAE ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ਲੱਭੀ ਹੈ।
ਤੇਲ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਦੌੜ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ
ਗਲੋਬਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤੇਲ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਸਸਤੇ ਰੂਸੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਪਲਾਈ ਯਤਨਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਦਰਾਮਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼, ਵੀ ਈਰਾਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਖਰੀਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਦੀ ਇਸ ਭਾਰੀ ਮੰਗ, ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤਾਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੋਖਮਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਕਾਰਨ ਕੀਮਤਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰਿਫਾਈਨਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ Bharat Petroleum Corporation Ltd. (BPCL) ਅਤੇ Hindustan Petroleum Corporation Ltd. (HPCL) ਲਗਭਗ 4.6-5.5 ਦੇ ਘੱਟ P/E ਰੇਸ਼ੋ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਥਿਰ ਸੰਚਾਲਨ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਜੋਖਮਾਂ ਬਾਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਊਰਜਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ (Strategic Oil Reserves) ਇਸਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 9-10 ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 90-ਦਿਨ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਮਿਆਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ, ਛੋਟੇ ਵਾਈਵਰ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ (Analysts) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕ੍ਰੂਡ 2026 ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ $80 ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੈਟਰੋਕੈਮੀਕਲ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਪਲਾਈ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।