ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਿਆ LPG ਦਾ ਅਹਿਮ ਕਾਰਗੋ; ਇਰਾਨ ਨੇ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ!

ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਬੰਧ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਅਹਿਮ?

Symi ਟੈਂਕਰ ਦੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਊਰਜਾ ਚੌਕ ਪੁਆਇੰਟ (energy chokepoint) ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਬੰਧ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਊਰਜਾ ਆਯਾਤ (energy imports) ਲਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੰਗ ਜਲ-ਮਾਰਗ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਤੇਲ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ LNG ਦਾ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।

ਇਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਸੇਜ ਦਾ ਭਰੋਸਾ

ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ, ਸੱਯਦ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ (Seyyed Abbas Araghchi), ਨੇ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਹਾਲ ਰੱਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਤਹਿਰਾਨ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਇਰਾਨ ਦਾ "ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਰਜ਼" ਹੈ। ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ LPG ਦਾ ਲਗਭਗ 60% ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 90% ਆਯਾਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਲਾਈ ਖੇਤਰੀ ਤਣਾਅ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐਸ. ਜੈਸ਼ੰਕਰ (S. Jaishankar) ਨਾਲ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਜੋਖਮ

ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ (crude oil) ਦਾ ਲਗਭਗ 85-90% ਅਤੇ LPG ਤੇ LNG ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਫਾਰਸੀ ਖਾੜੀ (Persian Gulf) ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਲਗਭਗ 40% ਅਤੇ LPG ਤੇ LNG ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਆਯਾਤ ਅਜੇ ਵੀ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਬੰਧ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।

ਇਸ ਰਸਤੇ ਦੇ ਖਤਰੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਬੰਧ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਇੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੋਖਮ (geopolitical risk) ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਾਧਾ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਲ ਅਤੇ LPG ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ, ਬਲਕਿ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਅਤੇ ਮਾਲ-ਭਾੜੇ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖੀ ਵਪਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ

ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਰਾਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸਥਿਰ ਰਸਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੁਵੱਲੇ ਵਪਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ (Market analysts) ਨੇ ਗਲੋਬਲ LPG ਟੈਂਕਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧੇ ਦੀ ਵੀ ਉਮੀਦ ਜਤਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ 2032 ਤੱਕ 296 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।