ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2026 ਦੌਰਾਨ LPG ਦੀ ਖਪਤ (Consumption) 'ਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ **17%** ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਖਪਤ **8.8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ** ਰਹੀ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ 'ਚ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ (Supply Chain) ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਦਰਾਮਦ (Import) ਵਧਾ ਕੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕਾਰਨ ਫਰੇਟ ਕਾਸਟ (Freight Cost) ਅਤੇ ਕਰੰਸੀ ਵੋਲੇਟਿਲਟੀ (Currency Volatility) ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਦੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਅਸਰ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਿਕਵੀਫਾਈਡ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਗੈਸ (LPG) ਦੀ ਖਪਤ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2026 ਤੱਕ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਆਧਾਰ 'ਤੇ 17% ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੁੱਲ ਖਪਤ 8.8 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ।
ਇਹ ਰੁਕਾਵਟ ਹਾਰਮੂਜ਼ ਦੀ ਖਾੜੀ (Strait of Hormuz) ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗਲੋਬਲ ਐਨਰਜੀ ਵਪਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧਦੇ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਕਾਫੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਿਪਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ LPG ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਹਿੱਸਾ ਗਲਫ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ (Geopolitical) ਅਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ 'ਤੇ ਫੋਕਸ
ਰਵਾਇਤੀ ਸਪਲਾਈ ਰੂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਨਰਜੀ ਸੋਰਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਜੁਲਾਈ 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਪਲਾਇਰ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ 3.6 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ LPG ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਘਰੇਲੂ ਐਨਰਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਨਵੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਦਰਾਮਦ ਲਈ ਗਲਫ ਰੂਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲੰਬੇ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਰੇਟ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੰਸੀ ਐਕਸਚੇਂਜ ਰੇਟ ਦੀ ਵੋਲੇਟਿਲਟੀ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕ (Investors) ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਨਪੁਟ ਕਾਸਟਾਂ 'ਤੇ ਨੇੜੀਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਮਾਰਜਿਨ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹੋਰ ਈਂਧਨਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਰੁਝਾਨ
ਜਦੋਂ ਕਿ LPG ਦੀ ਖਪਤ ਘੱਟ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਫਿਊਲ (Transportation Fuel) ਦੀ ਮੰਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹੀ, ਜੋ ਐਨਰਜੀ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਖਪਤ 6% ਵਧ ਕੇ 15.2 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਮੰਗ 4% ਵਧ ਕੇ 33.7 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਹੋ ਗਈ। ਮੋਬਿਲਿਟੀ ਫਿਊਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ LPG ਵਿੱਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਲਾਈ-ਸਾਈਡ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਗ ਕਾਰਨ।