ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਆਯਾਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ: ਵਧੇਗਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ, ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ!

ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਆਮਦ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ, ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਅਸਰ?

ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਕਸਟਮ 'ਤੇ 3% ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਗੁੱਡਸ ਐਂਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਟੈਕਸ (IGST) ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਆਯਾਤ ਠੱਪ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਈ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 9 ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੋਨਾ ਅਤੇ 34 ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਚਾਂਦੀ ਨੂੰ ਕਲੀਅਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੰਗ ਘੱਟ, ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ

ਆਯਾਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ (Demand) ਅਜੇ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੋਨਾ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਘਰੇਲੂ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ $17 ਪ੍ਰਤੀ ਔਂਸ ਤੱਕ ਦੇ ਡਿਸਕਾਊਂਟ 'ਤੇ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਪਾਟ ਗੋਲਡ ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ $4,728 ਪ੍ਰਤੀ ਔਂਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਲਗਭਗ 0.01045 USD ਪ੍ਰਤੀ INR 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ ਵਧੇਗਾ, ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ?

ਆਯਾਤ ਦੀ ਇਹ ਬਹਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੇ ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ (Trade Deficit) ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਘਾਟਾ $20.67 ਬਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2025-26 ਲਈ ਇਹ $240.73 ਬਿਲੀਅਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਦਾ ਆਯਾਤ ਇਸ ਕੁੱਲ ਆਯਾਤ ਬਿੱਲ ਦਾ ਲਗਭਗ 9% ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਯਾਤ ਲਈ ਡਾਲਰ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵੱਡੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਯਾਤ ਦਾ ਸਬੰਧ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰਾਂ (Foreign Exchange Reserves) ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ

ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਵੀ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। 2026 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਖਪਤ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ 19% ਘਟੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 81% ਵੱਧ ਕੀਮਤਾਂ ਰਹੀਆਂ। ਖਪਤਕਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਡਲੀਆਂ (Bars), ਸਿੱਕਿਆਂ (Coins) ਅਤੇ ETFs ਵਰਗੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਾਧਨਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੁਣ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਖਪਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਵੇਸ਼ ਮੰਗ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 2026 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ 600-700 ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਦੇ ਪੰਜ-ਸਾਲਾ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਉਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਦੁਚਿੱਤੀ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੈਂਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਯਾਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪਲਾਈ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਤੁਲਨ (Balance of Payments) 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਵੇ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੋਨਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਯਾਤ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਯਾਤ ਕਾਰਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਬੋਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਦਰਾ ਸੰਕਟ (Currency Crises) ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਹੈ।

ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ 'ਤੇ ਅਸਰ

ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਰਸਿੰਗ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਧੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਪਤਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲਤਾ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਨਾਫੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੰਗ ਘੱਟ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਰਿੰਗਿਟ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਯੂਆਨ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ।