MCX 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਫਿਊਚਰਜ਼ (Futures) ਵਿੱਚ ਵੀਰਵਾਰ, 16 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗ (Demand) ਦਾ ਘਟਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫਿਟ-ਬੁਕਿੰਗ (Profit-taking) ਰਹੀ। ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ **0.35%** ਘਟ ਕੇ **₹1.41 ਲੱਖ** ਪ੍ਰਤੀ 10 ਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ **0.52%** ਡਿੱਗ ਕੇ **₹2.19 ਲੱਖ** ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ।
ਭਾਰਤੀ ਕਮੋਡਿਟੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵੀਰਵਾਰ, 16 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ (Precious Metals) ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਮਲਟੀ ਕਮੋਡਿਟੀ ਐਕਸਚੇਂਜ (MCX) 'ਤੇ ਅਗਸਤ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫਿਊਚਰਜ਼ ₹1.41 ਲੱਖ ਪ੍ਰਤੀ 10 ਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਏ, ਜੋ ਕਿ 0.35% ਯਾਨੀ ₹499 ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਵਾਲੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਜੋ 0.52% ਯਾਨੀ ₹1,153 ਘਟ ਕੇ ₹2.19 ਲੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ
ਘਰੇਲੂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਇਹ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੋਵਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਭੌਤਿਕ ਮੰਗ (Physical Demand) ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਮੁਨਾਫਾ ਬੁੱਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ (US Monetary Policy) ਬਾਰੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਕਾਰਨ ਗਲੋਬਲ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ 0.71% ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਅਤੇ ਇਹ $4,031 ਪ੍ਰਤੀ ਔਂਸ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਘਰੇਲੂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ (Indian Rupee) ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਨਾ ਇੱਕ ਆਯਾਤ (Import) ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੁਪਇਆ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਹਿੰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੀਮਤਾਂ ਡਿੱਗਣ 'ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੀਮਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ (Cushion) ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ
ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਇੱਕ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਨਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਹੈੱਜ (Hedge) ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਾਂ (Central Banks) ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਮੰਗ ਮਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਯੋਗਿਕ (Industrial) ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ, ਸੋਲਰ ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ ਨਿਰਮਾਣ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਬੰਧ ਕਾਰਨ, ਚਾਂਦੀ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸੋਨੇ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਥਿਰ (Volatile) ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਰਕੀਟ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ (US Federal Reserve) ਦੀ ਨੀਤੀਗਤ ਮੀਟਿੰਗ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਹੈ ਕਿ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਨਿਵੇਸ਼ ਪਹੁੰਚ (Systematic Investment Approach) ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੀਆਂ, ਇੱਕਮੁਸ਼ਤ ਖਰੀਦਾਂ (Lump-sum Purchases) ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਯੋਜਨਾ (Staggered Investment Plan) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੋਖਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਸਥਿਰਤਾ (Portfolio Stability) ਲਈ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੋਲਡਿੰਗ (Long-term Holding) ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਾਂਦੀ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਨੀਂਹ (Primary Foundation) ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਛੋਟੇ, ਰਣਨੀਤਕ ਨਿਵੇਸ਼ (Tactical Allocation) ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਨਿਗਰਾਨੀਯੋਗ ਬਿੰਦੂ (Monitorables) ਆਗਾਮੀ ਅਮਰੀਕੀ ਨੀਤੀਗਤ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ, USD-INR ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ, ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਰਮਾਣ ਡੇਟਾ (Industrial Manufacturing Data) ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕੀਮਤ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।